Y Cofnod: Amser i'r Comisiwn wrando

Mae ymgyrchwyr iaith wedi croesawu adroddiad gan ACau sydd wedi argymell y dylid gwarantu mewn statud darparu Cofnod cwbl ddwyieithog o drafodion y Cynulliad

Y llynedd, dyfarnodd Bwrdd yr Iaith Gymraeg bod y Comisiwn wedi bod yn torri ei gynllun iaith statudol trwy beidio â darparu'r ddogfen yn Gymraeg, sefyllfa a arweiniodd at dros 1,500 o bobl yn llofnodi deiseb.

Mae ACau wrthi'n ystyried Bil - Y Bil Ieithoedd Swyddogol - a fyddai'n newid eu polisi iaith. Dywed adroddiad y Pwyllgor Craffu:

"Rydym wedi ystyried yn ofalus iawn y dystiolaeth gan y tystion a'r Comisiynydd ynghylch a ddylid rhoi'r ddyletswydd i ddarparu Cofnod cwbl ddwyieithog (o'r Cyfarfod Llawn) ar wyneb y Bil. Rydym wedi ein hargyhoeddi ei bod yn briodol gwneud hynny. Wrth ddod i'r penderfyniad hwn, rydym wedi ystyried y dystiolaeth helaeth o blaid y dull gweithredu hwn ... rydym [hefyd] yn cytuno gyda'r rhai sydd wedi tynnu sylw at bwysigrwydd symbolaidd Cofnod y Trafodion i'r iaith Gymraeg, yn enwedig o ystyried ei statws yn Gofnod swyddogol prif sefydliad democrataidd Cymru."

"Os mai bwriad Comisiwn presennol y Cynulliad yw y dylid cyhoeddi Cofnod y Trafodion yn ddwyieithog bob amser, ni welwn reswm rhesymegol pam na ddylai'r ymrwymiad ymddangos ar wyneb y Bil. Credwn fod y dull gweithredu hwn yn fwy eglur ac yn fwy sicr na phe bai ymrwymiad yn ymddangos yn y Cynllun Ieithoedd Swyddogol."

Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi galw ar aelodau Comisiwn y Cynulliad i wrando ar farn y pwyllgor a newid y ddeddfwriaeth arfaethedig. Fe ddywedodd Ceri Phillips, llefarydd hawliau'r mudiad:

"Rydyn ni'n croesawu'r yr elfen hon yn yr adroddiad. Ni allai'r pwyllgor fod ddim cliriach - mae'n hanfodol fod y Bil yn gwarantu bod Cofnod swyddogol o drafodaethau'r Cynulliad ar gael yn gwbl Gymraeg. Dyna beth ddywedodd Bwrdd yr Iaith, pob person a gyflwynodd tystiolaeth lafar i'r pwyllgor, rhan helaeth o'r dystiolaeth ysgrifenedig a dros fil pum cant o lofnodwyr ein deiseb. Y cwestiwn nawr ydy a fydd Rhodri Glyn Thomas AC, a'i gyd-gomisiynwyr, yn derbyn barn glir y bobl neu beidio? Does dim ffordd ganol iddyn nhw - naill ai eu bod nhw'n rhoi'r sicrwydd diamheuol mewn statud neu ddim."

Adroddiad Estyn: "Peidiwch ag ymyrryd â democratiaeth" medd Cymdeithas

Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi condemnio'r corff arolygu addysg ESTYN am "geisio gosod agenda gwleidyddol" trwy annog awdurdodau lleol i ad-drefnu a chau ysgolion mewn adroddiad a gyhoeddwyd heddiw.

Mewn ymateb, dywedodd llefarydd y Gymdeithas ar addysg Ffred Ffransis:

"Dim ond ychydig o ddyddiau sydd ers yr etholiadau lleol, ac mae'r corff anetholedig ESTYN eisoes wedi ceisio gosod yr agenda gwleidyddol trwy ddweud wrth awdurdodau lleol fod yn rhaid cau ysgolion i gael gwared a lleoedd gwag. Dyma ran o batrwm cyfoes o gyrff anetholedig yn tanseilio democratiaeth gan honni o hyd "Nad oes dewis". Gwelwn Fanciau Canolog a'r IMF yn mynnu fod llywodraethau ledled y byd yn taflu pobl allan o waith a chwtogi ar wasanaethau er mwyn ad-dalu dyledion bancwyr gan nad oes dewis. Yng Nghymru, dyma ESTYN yn mynnu fod yn rhaid tanseilio cymunedau Cymraeg a dad-sefydlogi addysg y plant ifancaf er mwyn talu'r pris."

Arolwg: perfformiad Cymraeg 'anfoddhaol' cynghorau sir y de

Cyngor Caerdydd yw'r gorau ymysg cynghorau sir de Cymru yn ei gefnogaeth i'r Gymraeg tra bod Merthyr yw'r gwaethaf, yn ôl arolwg a gomisiynwyd gan Gymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Yn gynharach eleni, holwyd cyfres o gwestiynau i 12 awdurdod lleol yn ne Cymru ynghylch gweithrediad y cynghorau mewn perthynas â'r Gymraeg megis gwasanaethau Cymraeg, addysg, a sgiliau iaith staff gan aelodau'r Gymdeithas. Casnewydd a Merthyr Tudful a sgoriodd waethaf gan dderbyn marc o 20% yn unig, tra oedd Caerdydd ar y blaen gyda 64%.

Fodd bynnag, nid oedd un o'r cynghorau wedi cyrraedd y safonau a ddisgwylir o dan y Mesur Iaith newydd, yn ôl Marc Phillips cyn-gadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg a ddadansoddodd yr atebion ar ran Rhanbarth Morgannwg-Gwent y Gymdeithas.

Dywedodd yr arbenigwr iaith Marc Phillips:

"Teg dweud bod yna amrywiaeth sylweddol o awdurdod i awdurdod, ac er bod un yn dangos perfformiad cryfach na'r gweddill mewn sawl agwedd, does dim un yn cynnig perfformiad sydd yn debygol o fodloni'r safonau newydd y disgwylir iddynt gael eu gosod gan y llywodraeth, trwy'r Comisiynydd, maes o law."

"Roedd 6 o'r cynghorau wedi anfon ymatebion penodol i'r holiadur. Dewisodd y 6 arall peidio ag ateb yn uniongyrchol, ond yn hytrach i anfon copi o adroddiadau monitro eu Cynllun Iaith, fel y'i cyflwynwyd i Fwrdd yr Iaith Gymraeg. ... mae ymateb yn y dull yma yn golygu nad yw rhai o gwestiynau'r Gymdeithas wedi cael eu hateb, ac anodd iawn yw sicrhau cymhariaeth deg a chyson rhwng y gwahanol awdurdodau yn yr un modd ag oedd yn bosibl gyda'r 6 arall."

Yn siarad am yr arolwg a gomisiynwyd gan ranbarth Morgannwg-Gwent Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, dywedodd Ceri Phillips,.llefarydd hawliau'r mudiad bod y canlyniadau yn dangos bod angen gwelliant sylweddol ymysg cynghorau yn gyffredinol:

"Mae angen gwelliant sylweddol ymgysg y cynghorau hyn yn dilyn yr etholiadau. Mae'r arolwg gan ein haelodau yn y De yn amlygu'r gwasanaethau amrywiol iawn a ddarperir gan awdurdodau lleol. Caerdydd yw'r gorau ac ar y trywydd iawn, er bod gyda nhw ffordd bell i fynd eto, tra bod Merthyr yn hollol syflaenol ac yn annerbynniol.

Addroddiad Llawn (Word Docx): Arolwg Cynghorau Sir y De

Adroddiad Llawn (Word 97) Arolwg Cynghorau Sir y De

Pwysa yma i ddarllen mwy o newyddion...

Fideo: Tynged yr Iaith 2

Pwysa yma i weld mwy o fideos...