Cyfarfod ar risiau'r Senedd am 11 y.b.
Dydd Mercher, 10ed o Chwefror, 2010
Ar ddydd Mercher y 10ed o Chwefror, bydd yr hir ddisgwyliedig ond yn anffodus yr hynod wan: LCO Iaith yn cael ei basio. Canlyniad hyn yw y bydd y Llywodraeth yn gadael cwmniau mawr yn rhydd o?u cyfrifoldeb tuag at y Gymraeg, ond dyw Cymdeithas yr Iaith na phobl Cymru am wneud hynny.
Ymunwch â ni ar risiau 'Senedd' Cymru am 11am ar y 10ed o Chwefror i ddatgan eich anfodlonrwydd gyda'r gwleidyddion. Cyn symud ymlaen at swyddfa Bwrdd yr Iaith ar Heol Santes Fair.
Mae'r cwmniau mawrion yma fel Boots, Tesco, Superdrug ayyb na fydd yn dod o dan yr LCO yn credu fod cydweithio gyda Bwrdd yr Iaith i greu cynlluniau iaith tocenistig yn wasanaeth Cymraeg digonol. Dewch â'ch tystiolaeth i'w roi i Fwrdd yr Iaith (boed yn daflenni/posteri/baneri uniaith Saesneg neu yn lythyron oddi wrth y cwmniau yn esgusodi eu hunain rhag gynnig gwasanaeth hollol ddwyieithog!) er mwyn dangos nad oes gennym hawliau llawn i'r Gymraeg; ac i ddangos fod cynlluniau iaith a sêl bendith Bwrdd yr Iaith yn esgus rhwydd i'r cwmniau yma, sydd yn gwneud miliynau os nad bilynnau o bunnoedd o elw y flwyddyn, rhag gynnig y gwasanaeth hollol Gymraeg y mae pobl Cymru yn ei haeddu.
Mae Osian Jones yn cael ei rhyddhau o'r carchar ac yn dod 'nôl i Gymru!
Dere i'w groesawu adref.
Ble? Gorsaf Drenau Bangor, Ffordd Caergybi, Bangor, LL57 1LZ
Pryd? 1pm, Dydd Mawrth, 8fed o Ragfyr
Mae cwmnïau anfoesol yn cael rhwydd hynt i gymryd ein harian heb ystyried ein hanghenion ni yma yng Nghymru. Dydy'r Llywodraeth yn gwneud braidd dim i wella'r sefyllfa ac yn gwrthod rhoi'r hawl llawn i ni ddefnyddio'r Gymraeg.
Beth oedd 'gwobr' Osian Jones am sefyll i fyny i'r cwmnïau hyn ac amddiffyn hawliau pobl Cymru i ddefnyddio'r Gymraeg? Mis o garchar.
Bydd yn cael ei ryddhau bore dydd Mawrth yr 8fed o Ragfyr, ac yn dychwelyd i Fangor am 1pm ar y trên.
Bydd ymgyrchydd iaith yn cael ei rhyddhau o garchar yn Lerpwl heddiw (Dydd Mawrth, Rhagfyr 8) ar ôl iddo brotestio yn erbyn diffyg gwasanaethau Cymraeg siopau mawrion y stryd fawr yng ngogledd Cymru.
Cyn iddo adael y carchar, fe rybuddiodd Mr Jones y 'gallai'r degawd nesaf gweld dinistriad y Gymraeg fel iaith gymunedol' os nad oedd newidiadau mawr yn y gyfraith i 'adael yr iaith fyw'. Disgwylir y bydd torf o gefnogwyr yng Ngorsaf Trên Bangor i'w groesawu yn ôl i'r wlad.
Carcharwyd Osian Jones, 32 mlwydd oed o Ddyffryn Nantlle am 28 diwrnod ar ddiwedd mis Tachwedd - y ddedfryd hiraf i actifydd Cymraeg ers 1991. Fe beintiodd e sloganau ar siopau Boots a Superdrug yng Nghaernarfon, Bangor a Llangefni.
Mae pump myfyriwr prifysgol Aberystwyth yn ymprydio am 24 awr heddiw (Dydd Iau, 3ydd Rhagfyr) i ddangos cyd-gefnogaeth i ymgyrchydd a garcharwyd ar ôl iddo dargedu siopau mawrion yng ngogledd Cymru.
Mae Cymdeithas yr Iaith yn cynnal cyfres o ddigwyddiadau i gyd-fynd â charchariad aelod a ymgyrchodd yn erbyn polisi iaith rhai o gwmnïau amlwg y stryd fawr. Carcharwyd Osian Jones, o Ddyffryn Nantlle, am 28 diwrnod gan ynadon Caernarfon wythnos ddiwethaf ar ôl iddo beintio sloganau ar siopau Boots a Superdrug.
Fe ddywedodd myfyrwraig 18 oed, Mair Evans, un o'r pump sydd yn ymprydio:
"Rydyn ni'n gwneud hyn i ddangos cefnogaeth i Osian. Mae Osian yn y carchar achos bod e wedi sefyll i fyny dros ein hawliau ni. Mae'n gwbl annheg bod y gyfundrefn bresennol yn golygu bod hyn yn digwydd. Dylai'r cwmnïau hyn ddarparu gwasanaethau sylfaenol Cymraeg o leiaf, y ffaith bod nhw'n gwrthod yn golygu bod gweithredoedd fel hyn yn anochel."
Fe fydd siopwyr Caerfyrddin yn derbyn taflenni yn datgelu gwir agwedd cwmni Superdrug at yr iaith Gymraeg heddiw 26/11. Bydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn dosbarthu taflenni tu allan i'r siop am 4pm gyda'r geiriau: "Superdrug - Cwmni Harddwch ag iechyd gyda agwedd Salw ac afiach at yr iaith Gymraeg".
Fe fydd aelodau o'r Gymdeithas hefyd yn picedi tu allan i siop Boots yn Llandysul dydd Llun 30ain o Dachwedd am 1pm gan ddosbarthu cardiau 'Mantais' Boots amgen am ddim tu allan i'r siop. Yn troi slogan Boots ar ei phen, bydd yr ysgrifen ar y cardiau yn darllen "there are no points whatsoever for using Welsh".
Mae'r picedi wedi eu trefnu mewn cefnogaeth i Osian Jones a gafodd ei ddedfrydu i 28 diwrnod yn y carchar ddoe (25/11/09) am weithredu yn erbyn siopau Boots, Superdrug, Matalan a PC World yng ngogledd Cymru ym mis Ebrill 2008, oherwydd eu diffyg darpariaeth Cymraeg.
Fe fydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn picedi tu fas i Superdrug yng Nghaerfyrddin heddiw 26/11 am 4pm. Byddwn yn dosbarthu taflenni gyda'r geiriau: "Superdrug - Cwmni Harddwch ac iechyd gyda agwedd Salw ac afiach at yr iaith Gymraeg".
Fe fydd aelodau o'r Gymdeithas yn picedi tu fas i siop Boots yn Llandysul dydd Llun 30ain o Dachwedd am 1pm gan ddosbarthu cardiau 'Mantais' Boots amgen am ddim tu allan i'r siop. Yn troi slogan Boots ar ei phen, bydd yr ysgrifen ar y cardiau yn darllen "there are no points whatsoever for using Welsh".
Fe fydd aelodau o gell Pantycelyn Cymdeithas yr Iaith yn Aberystwyth yn ymprydio dydd iau y 3ydd o Ragfyr mewn cefnogaeth i Osian Jones.
Fe fydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn gosod stondin ar stryd fawr Aberystwyth dydd Gwener y 4ydd o Ragfyr gan ddosbarthu taflenni am safiad Osian a gofyn i drigolion Aberystwyth i lofnodi llythyr o gefnogaeth i Osian a'i ddanfon ato yn y carchar.
Piced Superdrug a Boots. 1pm, Dydd Llun 7fed o Rhagfyr, Heol y Frenhines, Caerdydd
Ffair Lyfrau Nadolig - Llyfrau ail law, DJs a Ffilm am yr ymgyrchydd Osian Jones, 12pm - 3pm, Dydd Sul, 20fed o Rhagfyr, Gwdih?, Caerdydd (am ddim)
Cyfarfod Cell Caerdydd, 7.30pm-8.30pm, Nos Fercher, 6ed o Ionawr, Fuwch Goch, Caerdydd
Yn ogystal a'r uchod bydd nifer o aelodau ar draws Cymru yn sticeri siopau a busnesau preifat dros yr wythnosau nesaf - sticeri gyda'r ysgrifen 'Ble mae'r Cymraeg' ac eraill gyda llun o Osian Jones yn dweud 'Carchar am fynnu hawliau'
Mae'r digwyddiadau wedi eu trefnu mewn cefnogaeth i Osian Jones a gafodd ei ddedfrydu i 28 diwrnod yn y carchar ddoe (25/11/09) am weithredu yn erbyn siopau Boots, Superdrug, Matalan a PC World yng ngogledd Cymru ym mis Ebrill 2008, oherwydd eu diffyg darpariaeth Cymraeg.
Mae Osian Jones, trefnydd Cymdeithas yn y gogledd, wedi cael ei garcharu am fis heddiw ar ôl safiad yn erbyn siopau mawrion yng ngogledd Cymru sydd yn gwrthod cynnig gwasanaethau sylfaenol yn y Gymraeg.
Dyma gyfeiriad i chi ddanfon llythyr o gefnogaeth ato:
Osian Jones
Prison No.DX8265
HM Prison Altcourse,
Fazakerley,
Liverpool
L97 LH.
Ffôn: 0151 522 2000
Ffacs: 0151 522 2121
Yn anffodus, nid yw'r gwasanaeth danfon ebost at garcharor yn weithredol yn y carchar yma ar hyn o bryd.
Mae ymgyrchydd iaith Gymraeg wedi mynd i'r carchar am fis heddiw (Dydd Mercher, Tachwedd 25) yn sgil gwrandawiad gerbron llys ynadon Caernarfon.
Ym mis Ebrill 2008, protestiodd Osian Jones, o Ddyffryn Nantlle, yn erbyn rhai o gwmnïau amlwg y stryd fawr yng ngogledd Cymru, yn cynnwys Superdrug a Boots, er mwyn dangos nad oedd gwasanaethau Cymraeg digonol ganddynt.
Roedd y weithred yn rhan o ymgyrch Cymdeithas yr Iaith Cymraeg yn galw am weddnewid y sector breifat sy'n arglwyddiaethu bywydau o ddydd i ddydd, ac yn galw am ddeddf iaith a fyddai'n cynnwys y siopau hyn er mwyn normaleiddio'r iaith Gymraeg yng Nghymru.
Ar ôl y ddedfryd dywedodd Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, Menna Machreth:
"Roedd Osian wedi gweithredu'n uniongyrchol oherwydd nad oes gan dinasyddion Cymru yr hawl i weld ac i ddefnyddio'r Gymraeg o'u cwmpas. Mae system sydd yn rhoi elw cwmnïau rhyngwladol o flaen hawliau siaradwyr Cymraeg yn gwbl annheg. Nid yw'r cwmniau sydd â diffyg parch affwysol tuag at y Gymraeg yn haeddu iawndal, yn hytrach, nhw sy'n ddyledus i bobl Cymru am wneud yr iaith Gymraeg yn anweledig."
Ar Dachwedd y 25AIN mi fydd Osian Jones trefnydd Cymdeithas yr Iaith yn y gogledd yn cychwyn ei gyfnod o 28 diwrnod yn y carchar am weithredu yn erbyn cwmnïau Boots, Superdrug, Mataln a PC World fel rhan o ymgyrch Cymdeithas yr Iaith am Fesur Iaith Cyflawn.
Fe wnaeth siopwyr Bangor dderbyn anrheg Nadolig cynnar oddi wrth Gymdeithas yr Iaith Gymraeg ym Mangor Dydd Sadwrn, Tachwedd 14 wrth i dros 100 o brotestwyr ddosbarthu cardiau 'Mantais' Boots amgen am ddim yng nghanol y dre.
Yn troi slogan Boots ar ei phen, roedd yr ysgrifen ar y cardiau yn darllen "there are no points whatsoever for using Welsh". Fe wnaeth Boots hefyd elwa o weithwyr newydd, wedi'u darparu gan y Gymdeithas, a oedd yn cynnig gwasanaeth Cymraeg i bobl yng nghanol y dre.
Roedd y protestwyr yn cynnal rali i gefnogi Osian Jones sydd yn wynebu carchariad ar ôl cwyno am ddiffyg darpariaeth Cymraeg gan siopau yng ngogledd Cymru.
Siaradwyr:
Angharad Tomos
Menna Machreth
Bethan Williams
Gerallt Roberts
Cai Niclas
Adloniant - Y Lembo
Bydd Osian ei hun yn y carchar ar Dachwedd 14 pan gynhelir rali ym Mangor yn ei gefnogi. Galwn ar i bawb ohonoch ddod draw i'r rali honno i ddangos eich cefnogaeth i'w safiad.
Mae Ynadon Pwllheli wedi gohirio'r gwrandawiad am bythefnos tan 25 Tachwedd i Lys Ynadon Caernarfon.
Mewn protest arhosodd Osian ac aelodau'r Gymdeithas tu fewn i adeilad y Llys am awr gan atal eu gweithgareddau, ac ymunodd 50 arall tu allan yn gweiddi 'Hawliau Iaith':
Meddai Menna Machreth Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
"Mae'n greulon iawn bod yr Ynadon wedi gohirio'r amser am bythefnos eto, er eu bod eisoes wedi penderfynu ar y ddedfryd o garchar."
"Eu hesgus yw eu bod am gysylltu a chyflogwyr Osian, ond ni Cymdeithas yr Iaith yw ei gyflogwyr, ac wrth gwrs ni fyddwn ni'n tynnu unrhyw ddirwy o'i gyflog. Byddwn ni i gyd yn ôl yng Nghaernarfon mewn pythefnos."
Yfory, dydd Gwener Tachwedd y 6ed am 9.30 y bore bydd Osian Jones, Trefnydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yng ngogledd Cymru yn cael ei garcharu am fis gan Lys Ynadon Pwllheli. Mae'r ynadon eisoes wedi dweud wrtho mai carchariad sydd yn ei aros a hynny am iddo wrthod talu dirwyon am beintio sloganau ar rai o siopau'r Stryd Fawr fel rhan o ymgyrch Cymdeithas yr Iaith Gymraeg dros Fesur iaith Cyflawn. Mae ganddo £1,000 o ddirwyon a chostau heb eu talu am iddo beintio sloganau ar siopau Superdrug, Matelan, Boots a PC World yn gynharach eleni.
Osian fydd yr ail aelod o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg i gael ei garcharu eleni. Carcharwyd Ffred Ffransis yn ôl ym Mis Mehefin am wrthod talu dirwyon oedd hefyd yn deillio o'r ymgyrch Deddf Iaith.
Gofynnwn i bob un ddangos cefnogaeth i Osian drwy fod yn bresennol yn ei achos llys ddydd Gwener y 6ed o Dachwedd ym Mhwllheli am 9.30. Mwy o wybodaeth am yr Achos Llys yma...
Ar ddydd Gwener y 6ed o Dachwedd am 9.30 y bore bydd Osian Jones, Trefnydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn y Gogledd, yn ymddangos o flaen llys ynadon Pwllheli i dderbyn mis o garchar.
Fe'i dedfrydwyd am weithredu yn erbyn siopau Boots, Superdrug, Matalan a PC World ym Mangor rai misoedd yn ôl fel rhan o ymgyrch genedlaethol i geisio ehangu'r Gorchymyn Deddfu ar yr iaith Gymraeg oedd yn cael ei drafod ar y pryd. Meddai Osian Jones:
"Mae'n warthus i feddwl fod y cwmnïau hyn yn dod i Gymru heb ystyried y Gymraeg o gwbl. Mae'n nhw'n ddigon bodlon derbyn ein harian ond mae'n galwadau yn cael eu hanwybyddu. Rydyn ni wedi bod yn gohebu gyda'r cwmnïau hyn, ac eraill, ers cymaint o amser ond dydyn nhw'n gwrando dim. Mae'n bryd codi yn erbyn cwmnïau mawr sy'n sathru ar ein hawliau''
Ychwanegodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
''Mae'r Gorchymyn iaith yn bell o fod yn rhoi mwy o hawl i bobl Cymru ddefnyddio'r Gymraeg. Does dim sôn o gwbl am y busnesau y bu Osian yn eu targedu yn y Gorchymyn iaith felly mae'r Llywodraeth yn dal i rwystro'n ffordd i'r Gymraeg ar y stryd fawr.''
Gofynnwn i bob un ddangos cefnogaeth i Osian drwy fod yn bresennol yn ei achos llys ddydd Gwener y 6ed o Dachwedd ym Mhwllheli am 9.30. Mwy o wybodaeth am yr Achos Llys yma...
Bydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cynnal Cyfarfod Cyffredinol a Rali Flynyddol y mudiad yng Nghanolfan Gymraeg Merthyr Tudful ar ddydd Sadwrn Hydref 24 gan gyhoeddi fod 'Chwyldro Newydd yn y Cymoedd'. Bydd y Cyfarfod Cyffredinol yn dechrau am 10.30 y bore a'r Rali Flynyddol am 2 y prynhawn.
Dywedodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Yr oeddem yn falch iawn felly o gael gwahoddiad gan ein haelodau ym Merthyr Tudful i gynnal Cyfarfod Cyffredinol 2009 yn y dref honno. Mae Merthyr Tudful wedi chwarae rhan allweddol yn hanes Cymru ond fe fydd pwyslais Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ar y dyfodol dyna pam yr ydym wedi dewis Chwyldro Newydd yn y Cymoedd fel y thema i'n gweithgareddau ar Hydref 24ain."
"Byddwn yn trafod nifer o gynigion yn ystod y cyfarfod cyffredinol gan gynnwys cynnig ynghylch datblygiad tai andwyol Bodelwyddan, ac a ddylem ni gefnogi trefi sy'n ceisio rhwystro Tesco rhag dod i mewn i'w cymuned. Fe fyddwn yn cyflwyno Swyddog Cyfathrebu newydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg a benodwyd yn ddiweddar, Colin Nosworthy."
Dywedodd Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ei bod yn siomedig iawn ar ôl cyfarfod Peter Hain heddiw. Roedd Menna Machreth, Cadeirydd y Gymdeithas, Bethan Williams a Ffred Ffransis wedi mynd i'w gyfarfod i drafod hynt a helynt y Gorchymyn Iaith.
Dywedodd Menna Machreth ar ran y Gymdeithas:
"Tra ein bod wedi cael ar ddeall y bydd y Gorchymyn Iaith yn cael ei drafod ger bron T?'r Cyffredin ym Mis Rhagfyr ac yna yn mynd ger bron y Cyfrin Gyngor ym Mis Chwefror teimlwn yn rhwystredig ac yn siomedig iawn ac mae gennym ein hamheuon os yw'r gorchymyn yn werth y papur y cafodd ei ysgrifennu arno. Mae hyn am na fydd yn cyffwrdd ar sector breifat bron o gwbl, gan fod trwch y siopau ar y Stryd Fawr wedi eu heithrio rhag gorfod cynnig gwasanaeth dwyieithog."
Dywedodd Menna Machreth ymhellach:
"Ar Dachwedd 6 mae Osian Jones ein Trefnydd yn y Gogledd yn wynebu carchar am ei ran yn yr ymgyrch dros Ddeddf Iaith. Ofnwn fod y Gorchymyn Iaith sydd gennym ar hyn o bryd mor wan fel na fydd gennym ddewis fel Cymdeithas ond dal ati gyda'n hymgyrch dor-cyfraith fydd yn sicr yn arwain at ragor o garchariadau."
Heddiw am 2 o'r gloch bydd tri aelod o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cyfarfod Peter Hain yng Nghaerdydd i drafod y Gorchymyn Iaith. Y tri ar ddirprwyaeth y Gymdeithas fydd Menna Machreth (Cadeirydd), Bethan Williams (Arweinydd Ymgyrch Deddf Iaith y Gymdeithas) a Ffred Ffransis (Senedd Cymdeithas yr Iaith).
Dywedodd Menna Machreth ar ran dirprwyaeth y Gymdeithas:
"Byddwn yn pwysleisio fod y system o drin a thrafod y Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol ar yr iaith Gymraeg wedi bod yn llafurus, hirwyntog a chymhleth. Byddwn yn mynnu hefyd fod Aelodau Seneddol wedi cael llawer gormod o ddylanwad dros y broses ac mai mater i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ddylai deddfu ar yr iaith Gymraeg fod. Rydym hefyd yn anfodlon iawn mai dim ond cwmnïau a chyrff sy'n derbyn £400,000 o arian cyhoeddus fydd yn gorfod darparu gwasanaethau dwyieithog ac yn mynnu fod y trothwy yn cael ei ostwng."
Dywedodd Menna Machreth ymhellach:
"Y gwir ydyw nad ydym wedi symud ymlaen llawer. Bydd ein hawliau ieithyddol fel Cymry Cymraeg yn dal yn eilradd a hynny nid yn unig mewn perthynas â'r sector breifat. Mae'r hawl i siarad Cymraeg yn y gweithle yn dal yn amwys er enghraifft ac ni chrybwyllir yr hawl i gael addysg drwy gyfrwng y Gymraeg. Mae'n syndod i ni fod llywodraeth sydd wedi mynnu fod cwmnïau yn cydnabod hawl gweithwyr i isafswm cyflog a chydnabod hefyd hawliau'r anabl wedi methu yn llwyr a derbyn fod gan bobl Cymru hawliau ieithyddol. Fydd yna ddim heddwch ieithyddol yng Nghymru os mai'r Gorchymyn Iaith hwn yw'r peth gorau sydd ar gael. Ni wyddom eto beth fydd canlyniad ein cyfarfod hwn gyda Peter Hain ond yr ydym yn rhagweld y bydd hi'n drafodaeth ddi-flewyn ar dafod."
Ar raglen Good Morning Wales bore yma dywedodd Peter Hain ei fod yn falch fod Llywodraeth y Cynulliad, Swyddfa Cymru a San Steffan wedi canfod 'common sense solution' ynghylch y Gorchymyn Iaith. Yn ei farn ef mae'r Gorchymyn wedi cael ei wella yn ystod y broses ac nad oedd e'n awyddus i weld 'burden of regulation' ar fusnesau preifat ac mae'n credu fod busnesau wedi gwneud cymaint eisoes drwy ewyllys da. Dyna oedd y maen prawf yn ei farn ef felly, sicrhau nad oedd rhaid i gorfforaethau gymryd yr iaith o ddifrif a sicrhau na fydd Cymru fyth yn genedl wirioneddol ddwyieithog.
Doedd dim iot o wahaniaeth gan y Blaid Lafur am farn y busnesau preifat adeg cyflwyno'r lleiafswm cyflog, ond mae'n gyfleus iawn nawr a dyna ddweud y cyfan am eu 'sosialaeth'.
Cyhoeddi'r Gorchymyn Iaith terfynol yn rhwystro'r ffordd at hawliau
Wedi cyhoeddi'r Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol (LCO) terfynol ar yr iaith Gymraeg, mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn siomedig nad yw Llywodraeth 'sosialaidd' wedi gweithredu o blaid pawb yng Nghymru sydd am ddefnyddio'r Gymraeg ac am weld y Gymraeg yn iaith normal yng Nghymru.
Er bod tystiolaeth gref wedi ei roi gan Gymdeithas yr Iaith, Mudiadau Dathlu'r Gymraeg a Llywodraeth Catalonia, sydd â deddf iaith sy'n cynnwys y sector breifat, yn galw am i'r holl bwerau dros yr iaith Gymraeg i gael eu trosglwyddo i'r Cynulliad yng Nghymru, ac adroddiadau cadarnhaol y pwyllgorau craffu a ddeilliodd o hynny, mae'r Gorchymyn Iaith Gymraeg yn cynnwys pwerau cyfyng iawn.
Mi fydd Osian Jones - trefnydd Cymdeithas yr iaith yn y gogledd - yn mynd gerbron Llys Ynadon Pwllheli ar Dachwedd y 6ed am 9.30 y bore, lle bydd yn cychwyn ar ei gyfnod o 28 diwrnod yn y carchar am ei weithred yn erbyn cwmnïau Boots, Superdrug, Matalan a PC World.
Gweithredodd Osian drwy beintio sloganau a gosod sticeri ar siopau Boots, Superdrug, Matalan a PC World, a oedd yn datgan nad oedd ei hawliau ieithyddol ef yn cael eu parchu o gwbl yn y siopau yma, yn galw am Fesur Iaith cyflawn sy'n cynnwys y sector breifat, ac yn cyfathrebu'r neges fod y Gorchymyn Iaith fel y mae yn rhy gul, ac yn rhwystro ffordd pobl Cymru at eu hawliau i'r Gymraeg.
Today Cymdeithas yr Iaith Gymraeg held a picket at the Plaid Cymru Conference at 'Venue Cymru, Llandudno, Saturday September 12.
The picket was held because the LCO on the Welsh language as it stands is an obstacle to full linguistic rights in Wales. It was also an opportunity for Cymdeithas to show its frustration because large High street shops such as Boots, Super drug and Tesco have not been included in the LCO.
Mi fuodd aelodau o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg yn picedu cynhadledd Plaid Cymru yn "Venue Cymru" Llandudno heddiw, dydd Sadwrn Medi 12 fed.
Buodd yr aelodau yn picedu oherwydd fod y Gorchymyn Iaith fel ac y mae yn rhwystro'r ffordd tuag at hawliau ieithyddol cyflawn, ac i ddangos eu rhwystredigaeth na fydd cwmniau megis Tesco, Boots a Superdrug nac unrhyw siop stryd fawr arall yn cael eu cynnwys yn y Gorchymyn Iaith.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg am gael cyngor cyfreithiol i weld os oes modd herio penderfyniad Comisiwn y Cynulliad ddechrau Awst i roi'r gorau i gynhyrchu trawsgrifiadau dwyieithog o gyfarfodydd llawn y Cynulliad. Dywedodd Dafydd Morgan Lewis ar ran Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
"Yr ydym wedi cwyno mewn llythyr at y Comisiwn yngl?n â'r mater hwn eisoes. Yn y llythyr hwnnw bu i ni bwysleisio fod y penderfyniad yn dangos gwendid yn y Ddeddf iaith bresennol lle mae cyrff yn gallu creu polisïau iaith ac yna eu hanwybyddu yn llwyr."
"Bu i ni hefyd bwysleisio fod hyn yn gosod esiampl wael i gyrff eraill yn y sector gyhoeddus i i anwybyddu eu Cynlluniau Iaith a dechrau cwtogi ar eu gwasanaethau dwyieithog gan ddefnyddio penderfyniad y Cynulliad fel esgus dros wneud hynny."
"Yn yr un modd tybiem y gallai penderfyniad y Comisiwn gael effaith yr un mor andwyol ar y sector breifat gan fod pwysau ar hyn o bryd ar iddynt hwythau fabwysiadu polisïau dwyieithog hefyd. Yn eu hateb i ni mae'r Comisiwn yn mynnu fod y cyfieithu yn rhy ddrud a dyna'r union ddadl a ddefnyddir gan y sector breifat dros beidio a defnyddio'r Gymraeg"
"Mae'n drist meddwl fod Llywydd y Cynulliad yn rhan o'r penderfyniad hwn gan ei fod yn adlewyrchiad o feddylfryd trefedigaethol a thaeogaidd sydd yn gwbwl annheilwng o wlad sy'n mynnu ei bod yn trin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal."
"Ond fel y pwysleisiais ar y dechrau ein nod yn awr fydd ystyried os oes modd herio y penderfyniad hwn yn gyfreithiol gan ein bod o'r farn fod y Comisiwn wedi torri'r ddeddf."
Cafodd Osian Jones, trefnydd Cymdeithas yr Iaith yn y gogledd, ddedfryd o fis o garchar wedi ei ohirio gan Lys Ynadon Pwllheli heddiw, am greu difrod troseddol i eiddo siopau PC World a Matalan ym Mangor, wedi iddo godi sticeri a phosteri ar y siopau ym mis Mai, yn galw am Fesur Iaith cyflawn sy'n cynnwys y sector breifat, ac yn cyfathrebu'r neges fod y Gorchymyn Iaith fel y mae yn rhy gul, ac yn rhwystro ffordd pobl Cymru at eu hawliau i'r Gymraeg.
Trafod ein Cymunedau Cymraeg a degau yn gweithredu'n uniongyrchol yn erbyn y Llywodraeth
Cafodd Cymdeithas yr Iaith wythnos fyrlymus arall yn herio'r Llywodraeth am y Gorchymyn Iaith ynghyd â thrafodaeth ddeinamig ar faes yr Eisteddfod ynghylch sut i greu cymuned Gymraeg gynaliadwy.
Cyfarfod 'Cymunedau Cymraeg Cynaliadwy', Dydd Mercher Awst 5ed:
Cafwyd ymateb da iawn wrth Gynghorwyr Sir a'r gynulleidfa ym Mhabell y Cymdeithasau mewn cyfarfod arbennig i drafod sut i greu Cymuned Gymraeg Gynaliadwy. Bu Carl Clowes yn sôn sut y llwyddodd Antur Aelhaearn i osod yr hinsawdd briodol ar gyfer adfywio cymuned Gymraeg. Esboniodd Ffred Ffransis am gynllun newydd, Cynllun Adfywio Cymunedol, sy'n cael ei ffurfio ar hyn o bryd wrth i Gymdeithas yr Iaith gydweithio â chymunedau Penllyn. Amcan y cynllun yw i gymuned grymuso ei hun drwy gynllunio dros eu cymuned, gan fedru defnyddio'r cynllun fel arf i allu ymateb yn holistig i ddatblygiadau neu fygythiadau i'r gymuned. Bu ymatebion cadarnhaol gan Dylan Edwards (Cynghorydd Lleol) a Dyfed Edwards (Arweinydd Cyngor Gwynedd) a'r gynulleidfa o dros 100 o bobl, ac mae Cymdeithas yr Iaith yn gobeithio y bydd cymunedau eraill â diddordeb i gydweithio ar gynllun tebyg. Dywedodd Hywel Griffiths, Cadeirydd grwp ymgyrch Cymunedau Rhydd Cymdeithas yr Iaith:
'Yn y cyfarfod hwn roeddwn yn edrych am ffyrdd o rymuso a sbarduno ein cymunedau lleol fel eu bod yn eu hadfywio eu hunain a hynny oddi mewn i ganllawiau y Cynlluniau Datblygu Lleol.'
Protest 'Mae'r amser yn dod i Ben...' Pwerau llawn dros y Gymraeg i Gymru.
Roedd 200 o bobl wedi ymuno â Chymdeithas yr Iaith ar faes yr Eisteddfod i rybuddio Llywodraeth y Cynulliad fod yr amser yn prinhau i fedru trosglwyddo'r pwerau dros y Gymraeg cyn yr etholiad nesaf. Rhybuddiwyd fod y Gweinidog Treftadaeth yn euog o beidio gwneud mwy i sicrhau Gorchymyn mwy eang, a'r Ysgrfenydd Gwladol yn euog o rwystro taith y Gorchymyn.
Fe wnaeth degau o fynychwyr y brotest weithredu'n uniongyrchol ar faes yr Eisteddfod, drwy osod sticeri ar stondin Llywodraeth y Cynulliad. Roedd y sticeri yn cyfathrebu'r neges fod y Gorchymyn Iaith fel y mae yn rhy gul, ac yn rhwystro ffordd pobl Cymru at eu hawliau i'r Gymraeg. Bu Sian Howys yn siarad tu allan i stondin y Llywodraeth:
'Yr her i'r Gweinidog Treftadaeth yw i ddeddfu er mwyn gwneud gwahaniaeth fel y mae deddfu wedi gwneud gwahaniaeth mewn meysydd eraill o anghydraddoldeb. Os ydym ni eisiau gweld mwy o hawliau i'r Gymraeg, rhaid i ni eu enwi nhw, eu cywilyddio nhw a'u herio nhw bob gam o'r ffordd.'
Cynllunio logo y Coleg Ffederal ar Faes yr Eisteddfod
Ar Ddydd Llun 3ydd Awst, roedd Cymdeithas yr Iaith yn lansio cystadleuaeth logo ar gyfer y Coleg Ffederal Cymraeg y mae Llywodraeth y Cynulliad yn dweud eu bod yn y broses o'i sefydlu. Bydd Angharad Tomos - cartwnydd ac aelod blaenllaw o'r Gymdeithas - yn bresennol yn uned y Gymdeithas ar y maes i gynnal gweithdy ar gyfer myfyrwyr y dyfodol ar lunio logo. Esboniodd llefarydd y Gymdeithas ar addysg, Ffred Ffransis:
'Er mwyn cynyddu'r ymwybyddiaeth fod y Coleg ar fin dod o'r diwedd, rydym yn trefnu'r gystadleuaeth logo ar gyfer y sefydliad nwydd, gan wahodd pobl i alw yn ein huned ar Faes yr Eisteddfod trwy'r wythnos i lunio cynigion.'
Daeth dros 200 o aelodau a chefnogwyr Cymdeithas yr Iaith i brotest ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol yn y Bala heddiw, lle cyflwynwyd ddeiseb brys wedi'i arwyddo gan gefnogwyr yn yr wyl. Byrdwn y neges oedd yr angen i brysuro gyda'r gwaith o drosglwyddo pwerau deddfu dros y Gymraeg i Gymru. Fe wnaeth Big Ben deithio yr holl ffordd o Lundain i gymryd rhan yn yr orymdaith o uned Cymdeithas yr Iaith i uned llywodraeth y Cynulliad.
Meddai Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
''Rydym yn cyflwyno ein neges yn hollol glir i'r Llywodraeth, sef bod amser yn mynd yn brin ac felly bod angen trosglwyddo'r holl bwerau deddfu dros y Gymraeg o San Steffan i Gymru heb ragor o oedi. Mae amser trafod wedi dod i ben, mae angen i ni weld y Llywodraeth yn gweithredu er mwyn i ni gael hawliau llawn i ddefnyddio'r Gymraeg.''
Uned Cymdeithas yr Iaith
Maes Eisteddfod Genedlaethol y Bala
2pm, Dydd Gwener 7fed Awst
Mae'r amser yn dod i Ben...
Mae'r broses o drosglwyddo pwerau o San Steffan i'r Cynulliad yn llawer rhy araf. Os na fydd y Gorchymyn Iaith wedi ei basio cyn yr etholiad, fe fydd rhaid dechrau'r broses lafurus hon eto ac ni fydd amser gan y Cynulliad i basio mesur cyn diwedd y tymor presennol.
San Steffan yn mynnu llusgo traed ar bwnc yr iaith
Mae'r ffaith ein bod ni yn gorfod mynd at Lundain a begian am bwerau dros y Gymraeg yn brawf o'n israddoldeb fel cenedl. A nawr ein bod yn cael y cyfle i drosglwyddo'r pwerau dros y Gymraeg i Gymru, mae aelodau o'r Pwyllgor Materion Cymreig yn ceisio eu gorau glas i lusgo traed fel na fydd y Gorchymyn yn cael ei basio am amser hir. Mae eu adroddiad diweddar yn dangos pa mor wrthwynebus ydyn nhw tuag at hawliau iaith a chryfhau statws y Gymraeg yng Nghymru.
Peter Hain a'i system LCO
Os na fydd yr LCO'n cael ei basio, bydd hyn yn dangos faint o ffars yw'r broses ac yn embaras mawr i Peter Hain, yr Ysgrifennydd Gwladol. Dyma gyfle felly i fynnu mwy yn y Gorchymyn oherwydd fod gymaint o bwysau ar y Llywodraeth i ddangos fod y system yn gweithio.
Ydi Llywodraeth y Cynulliad yn gwneud digon?
Cyhoeddwyd adroddiad canmoladwy gan y Cynulliad yn galw am drosglwyddo'r holl bwerau dros y Gymraeg i Gymru. Ond y cwestiwn mawr yw hyn: a yw Alun Ffred Jones a Rhodri Morgan yn mynd i ddilyn yr egwyddor hwn a mynnu Gorchymyn ehangach a chryfach er mwyn y Gymraeg? Neu a ydyn nhw'n mynd i fodloni ar y drafft presennol?
Mae angen cryfhau'r elfennau hyn o fewn y Gorchymyn Iaith:
- dylai'r Gorchymyn gynnwys pwerau dros bob corff neu gwmni sy'n cynnig gwasanaeth i'r cyhoedd, er mwyn medru cynnwys archfarchnadoedd fel Tesco mewn mesur iaith. Dim ond cyrff a chwmnïau sy'n derbyn £200,000 o arian cyhoeddus sydd yn y Gorchymyn ar hyn o bryd, felly hawl amodol yn unig mae'r Gorchymyn yn ei addo
- mae angen cael gwared ar anghysondebau o fewn y Gorchymyn, e.e. cynnwys trenau ond nid bysus
Mae Cymdeithas yr Iaith yn galw am Fesur Iaith Cyflawn o'r Gorchymyn Iaith a fydd yn cynnwys:
- statws swyddogol i'r Gymraeg
- hawliau cyflawn ar draws bob sector
- Comisiynydd Iaith Gymraeg
Ar drothwy cyfarfod rhwng Hywel Francis AS a Carwyn Jones AC yfory (21/07/09) i drafod y broses o drosglwyddo pwerau pellach i Gynulliad Cenedlaethol Cymru drwy Orchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol, mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi codi pryderon a nodi eu rhwystredigaeth yngl?n â'r broses. Cred Cymdeithas yr Iaith, sydd wedi bod ynghlwm wrth y Gorchmynion Deddfwriaethol yn ymwneud â'r Iaith Gymraeg a Thai, fod y broses mor hir â chymhleth nes ei fod yn dieithrio pobl Cymru o'r drefn ddemocrataidd.
Meddai Sioned Haf, Swyddog Lobio Cymdeithas yr Iaith:
''Mae helynt y Gorchymyn Iaith wedi profi fod yr holl rym yn nwylo gwleidyddion ac nad yw llais pobol Cymru yn cyfrif. Rhoddwyd tystiolaeth ddiamheuol i Bwyllgorau yn y Cynulliad a San Steffan, gan bobl Cymru, o'r angen i drosglwyddo pwerau deddfu dros y Gymraeg yn llawn o Lundain i Gymru. Er hyn mae Peter Hain wedi rhoi mwy o rwystrau yn ffordd y Gorchymyn Iaith, ac mae'n ymddangos bod y Pwyllgor Materion Cymreig eisiau trafod y mater unwaith eto."
Mae Cymdeithas yr Iaith yn croesawu cyhoeddiad gan y Pwyllgor Materion Cymreig ac yn falch fod y Pwyllgor yn gweld yn dda mai y Cynulliad Cenedlaethol ddylai fod â'r cyfrifoldeb i ddeddfu ar yr iaith Gymraeg.
Meddai Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
'Mae'n galonogol fod y Pwyllgor Materion Cymreig yn unfrydol eu barn mai'r Cynulliad dylai ddeddfu ar yr iaith Gymraeg. Ond mae'r adroddiad yn dweud y byddai'r Pwyllgor yn dymuno trafod y Gorchymyn eto os oes newidiadau gan y Cynulliad, sy'n achosi pryder oherwydd nid oes angen llusgo traed a gwastraffu amser ymhellach yn y broses hon.
'Noda'r adroddiad y dylid cael gwared ar y rhestr o ddarparwyr gwasanaethau yn y Gorchymyn gan ffafrio egwyddorion am resymoldeb unrhyw fesur yn y dyfodol, ond nid ydym yn credu mai lle Gorchymyn sy'n trosglwyddo pwerau yw nodi hyn, ond penderfyniad y Cynulliad wrth lunio mesur.
'Noda'r adroddiad fod angen ailystyried y trothwy o £200,000 ar gyfer cyrff cyhoeddus, ac mae Cymdeithas yr Iaith yn gryf yn erbyn gosod trothwy oherwydd dylai'r holl bwerau dros bob sector mewn perthynas â'r iaith Gymraeg gael eu trosglwyddo i'r Cynulliad. Rydym yn anghytuno ag ymgais y Pwyllgor i wanhau'r Gorchymyn drwy awgrymu y dylai taliadau unigol i gyrff llywodraeth, busnesau bach, ac elusennau gael ei ddileu o'r Gorchymyn.
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi datgan ei siom fod cyfarfod tyngedfennol i drafod y Gorchymyn Iaith wedi'i ohirio. Roedd Peter Hain wedi datgan y byddai Uwch Bwyllgor Cymru yn cyfarfod ar 8 Gorffennaf i drafod cais y Cynulliad i ddatganoli pwerau deddfu dros y Gymraeg i Gymru, er nad yw cyfarfod o'r fath yn angenrheidiol. Ddoe cyhoeddwyd bod y cyfarfod yn cael ei ohirio, gan fod y Pwyllgor Materion Cymreig eisiau i Aelodau Seneddol o Gymru gael mwy o amser i ystyried eu hadroddiad (sydd heb ei gyhoeddi hyd yma) cyn cyfarfod.
Mae Cymdeithas yr Iaith yn poeni fod y Pwyllgor Materion Cymreig yn oedi a bod Swyddfa Cymru yn rhoi mwy o rwystrau yn y ffordd er mwyn atal y Gorchymyn Iaith rhag cyrraedd y llyfr Statud cyn yr Etholiad Cyffredinol. Os na fydd y Gorchymyn yn cyrraedd y Llyfr Statud cyn yr Etholiad Cyffredinol, bydd y cynlluniau presennol yn dymchwel, a bydd rhaid ail-gychwyn y broses craffu yn San Steffan. Byddai hyn, yn nhyb Cymdeithas yr Iaith, yn anfaddeuol ac yn dangos yn glir wendidau'r system bresennol.
Meddai Bethan Williams, Cadeirydd Gr?p Deddf Iaith Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
''Roeddem eisoes yn pryderu y byddai'r Pwyllgor Materion Cymreig yn llusgo eu traed ar y mater, ac mai bwriad y rhai sy'n gwrthwynebu'r cais oedd gohirio'r broses nes ar ôl yr etholiad cyffredinol, a fyddai'n golygu fod rhaid ail-gychwyn y broses craffu yn San Steffan. Mae penderfyniad Peter Hain fod rhaid trafod y Gorchymyn yn Uwch Bwyllgor Cymru, ac wedyn y ffaith fod y Pwyllgor wedi cael ei ohirio yn cryfhau'r pryder. Mae Cymdeithas yr Iaith, fel nifer o fudiadau eraill o Gymru, wedi cyflwyno tystiolaeth ddiamheuol gerbron y Pwyllgor yn y Cynulliad ac yn San Steffan o'r angen i ddatganoli'r holl bwerau dros yr iaith Gymraeg i Gymru, ond mae'r Pwyllgor Materion Cymreig a Swyddfa Cymru dal yn ceisio arafu'r broses.''
Wrth rhoi dau glic, eich enw a'ch cyfeiriad, gallwch helpu sicrhau fod y pwerau llawn dros y Gymraeg yn cael eu datganoli i Gymru. Mae hyn yn arbennig o bwysig o ystyried y diffyg hyder sydd gan bobl yn yr Aelodau Seneddol yn Llundain ar hyn o bryd.
Rydym yn galw ar Peter Hain, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, i beidio â gadael i'r Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig yn Llundain i lusgo traed ar y Gymraeg. Rhaid gweithredu'n fuan cyn daw etholiad cyffredinol neu bydd y broses o drosglwyddo'r pwerau yn cael ei ddymchwel yn llwyr.
Mae'r Pwyllgor Deddfwriaethol yn y Cynulliad, ar ôl clywed tystiolaeth gan bobl Cymru, wedi bod yn flaengar i alw am drosglwyddo'r holl bwerau dros y Gymraeg o San Steffan i Gymru. Mae'r Pwyllgor Materion Cymreig yn Llundain hefyd wedi clywed tystiolaeth ddi-amheuol o blaid datganoli'r pwerau dros y Gymraeg i Gymru ac mae dyheadau'r Cynulliad wedi eu gwneud yn eglur.
Gofynnwn i Peter Hain wneud yn siwr fod adroddiad y Pwyllgor Dethol yn cael ei gyhoeddi cyn toriad yr haf, er mwyn symud ymlaen â'r broses o ddatganoli'r grymoedd dros y Gymraeg cyn gynted a phosibl.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn llongyfarch aelodau Pwyllgor Deddfwriaethol Rhif 5 y Cynulliad Cenedlaethol am greu adroddiad sy'n datgan yn glir y dylid datganoli pwerau deddfwriaethol mor eang â phosibl dros yr iaith Gymraeg i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Bu Cymdeithas yr Iaith yn dadlau ers blynyddoedd y dylid datganoli'r holl bwerau dros yr iaith Gymraeg i Gymru fel bod modd i'r Cynulliad Cenedlaethol gyflwyno Mesur(au) Iaith cyflawn sy'n gwneud y Gymraeg yn iaith swyddogol, yn rhoi'r hawl i bobl Cymru ddefnyddio'r Gymraeg ym mhob sector, ac yn sefydlu Comisiynydd i'r iaith Gymraeg.
Meddai Rhys Llwyd, Is-Gadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
''Rydym yn llongyfarch y Pwyllgor craffu yn y Cynulliad am ddatgan yn glir bod angen ehangu sgôp y Gorchymyn iaith, a datganoli cymaint o bwerau a phosibl dros y Gymraeg i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Rydym yn galw ar y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig yn San Steffan, ynghyd â Ysgrifennydd Gwladol Cymru, i beidio rhwystro'r alwad hon o du'r Cynulliad, fel bod modd i'r pwerau gael eu datganoli i'r Cynulliad mor fuan â phosibl."
"Beth sy'n hynod o bwysig, maes o law, yw bod defnydd yn cael ei wneud o'r pwerau hynny er mwyn i bobl Cymru weld gwahaniaeth o ddydd i ddydd. Hyd yn hyn does dim byd syfrdanol wedi'i weld gan Lywodraeth Cymru o ran y Gymraeg ac mae'n bryd i hyn newid. Byddai mesur iaith sy'n cynnwys bob sector, gan gynnwys y sector breifat yn ei gyfanrwydd, yn gam ymlaen a fyddai'n rhoi i bobl Cymru hawliau llawn i ddefnyddio'r Gymraeg.''
Deuddydd cyn bod Pwyllgor Deddfwriaethol Rhif 5 y Cynulliad Cenedlaethol yn cyflwyno adroddiad am y Gorchymyn Iaith i Lywodraeth y Cynulliad, fe ryddhawyd Ffred Ffransis o Garchar y Parc (ger Pen-y-bont) heddiw. Yn wyneb ei brofiad yn ceisio cael gwasanaeth Cymraeg yn y carchar preifat hwn, galwodd Mr Ffransis ar y Pwyllgor Craffu fory i fynnu fod POB grym deddfu ym maes y Gymraeg yn cael ei datganoli'n llawn heb unrhyw gyfyngiadau i'r Cynulliad trwy'r Gorchymyn presennol.
Dywedodd Ffred Ffransis:
"Mae'r anhawster i gael unrhyw ffurflenni na gwasanaeth Cymraeg tu fewn i Garchar y Parc yn dangos yn eglur mor wirion yw ceisio llunio Gorchymyn Iaith cymhleth sy'n ceisio cynnwys rhannau cyfyngedig iawn o'r sector preifat. Mae'r carchar hwn yn cael ei drefnu gan gwmni preifat ond ar gyfer y sector cyhoeddus. Byddai ei statws yn aneglur tan y ddeddf, ac un ymhlith miloedd o enghreifftiau o gymhlethdodau potensial yw hyn. Mae'n gwbl amlwg mai'r ateb syml yw trosglwyddo POB hawl deddfu am y Gymraeg i'r Cynulliad trwy'r Gorchymyn Iaith. Wedyn fe ellir cael y ddadl ddemocrataidd yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru am sut i ddefnyddio'r hawliau hyn. Galwn ar y Pwyllgor Craffu i gyhoeddi hyn yn syml fory."
Dedfrydwyd yr ymgyrchydd iaith Ffred Ffransis i 5 diwrnod o garchar gan ynadon Llanelli ddydd Llun ac fe'i cludwyd i garchar Parc, Pen-y-bont. Roedd ei garchariad yn dilyn ei ran yn ymgyrch Cymdeithas yr Iaith dros Fesur Iaith cynhwysfawr newydd a fyddai'n cynnwys y sector breifat.
Mewn sgwrs ffôn gyda'i wraig Meinir Ffransis heddiw, ddydd Mawrth, dywedodd Ffred nad oedd unrhyw ddarpariaeth o gwbl yn Gymraeg yng ngharchar Parc. Nid oes unrhyw ffurflenni nac arwyddion Cymraeg na dwyieithog, ac nid oes hyd yn oed Beibl Cymraeg ar gael yno. Gwrthodwyd yr hawl i Ffred fynd â'i Destament Newydd Cymraeg gydag ef o'r llys yn Llanelli, a dywedwyd y byddai Beibl ar gael iddo yn y carchar - ond yn Saesneg yn unig.
Dywedodd Ffred hefyd ei fod wedi gwrthod arwyddo'r ffurflen remisiwn a fyddai'n caniatáu iddo gael ei ryddhau wedi dwy ran o dair o'i ddedfryd, sef 3 diwrnod, gan fod y ffurflen yma hefyd yn uniaith Saesneg, ac mae'n bosib felly na chaiff ei ryddhau tan iddo wneud y ddedfryd yn gyfan. Dywedodd hefyd ei fod wedi gwrthod llanw ffurflen ar gyfer cael bwyd llysieuol, eto ffurflen uniaith Saesneg, ac felly dim ond tato sydd ar gael iddo i'w fwyta.
Heddiw danfonwyd Ffred Ffransis, aelod amlwg o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg, i Garchar Parc, Pen-y-Bont, am 5 diwrnod gan Lys Ynadon Llanelli. Wrth gael ei garcharu dywedodd Ffred Ffransis ei fod yn mynd i'r carchar am nad oedd unrhyw ddatblygiad o bwys wedi digwydd yn sefyllfa'r iaith ers pan gafodd ef ei arestio wyth mlynedd yn ôl am drosedd oedd dan sylw yn y llys. Heriodd yr ynadon i alw ar y Cynulliad i fynnu fod yr hawl i ddeddfu dros y Gymraeg yn cael ei drosglwyddo'n llawn o Lundain i Gaerdydd.
Ymddangosodd Ffred gerbron Llys Ynadon Llanelli am 9.45am bore heddiw. Roedd yr Achos hwn yn deillio o brotest gan Gymdeithas yr Iaith yng Nghaerdydd nol ym mis Ionawr 2001. Cafodd Ffred ddirwy o £50 a gorchymyn i dalu £50 o gostau yn dilyn protest Deddf Iaith yn Heol y Frenhines, Caerdydd ym mis Ionawr 2001.
Peintiodd aelodau o Gymdeithas yr Iaith y geiriau "Deddf Iaith newydd" ar draws ffenestri siopau yn Heol y Frenhines. Daeth fan heddlu i'w cludo i ffwrdd, ond rhwystrodd nifer fawr o'r protestwyr ffordd fan yr heddlu oherwydd eu bod i gyd yn cymryd cyfrifoldeb am y weithred. Arestiwyd Ffred am rwystro'r Heddlu a derbyniodd yn Llys Ynadon Caerdydd cyfanswm o £100 o ddirwy a chostau.
Heddiw ar faes Eisteddfod yr Urdd, cyflwynodd aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg furiau yn llawn llofnodion a dyheadau bobl Cymru am fesur iaith cyflawn i Lywodraeth y Cynulliad.
Casglwyd y canoedd o lofnodion dros y flwyddyn ddiwethaf, ac maent yn galw ar Bwyllgor Craffu'r Cynulliad i fynnu bod yr holl bwerau dros y Gymraeg yn cael eu trosglwyddo i Gymru.
Erbyn Mehefin 5ed, bydd Pwyllgor Craffu'r Cynulliad yn cyflwyno adroddiad i'r Gweinidog Treftadaeth am y Gorchymyn Iaith Gymraeg.
Dywedodd Bethan Williams, Cadeirydd Gr?p Deddf Iaith y Gymdeithas:
"Gyda g?yl ieuenctid fwyaf Ewrop ar garreg eu drws, mae'n rhaid herio'r Pwyllgor Craffu i feddwl am hawliau pobl ifanc Cymru i fyw drwy gyfrwng y Gymraeg. Byddwn yn cyflwyno arwyddion ffyrdd gyda negeseuon arnynt i'r Pwyllgor Craffu oherwydd os na fydd y Gorchymyn Iaith yn ddigon eang, bydd y Llywodraeth wedi dewis rhwystro'r ffordd i'r Gymraeg."
RALI FAWR
Hawl i Fesur Iaith Cyflawn: Pwerau Llawn dros y Gymraeg i Gymru
Y Senedd, Bae Caerdydd
2pm, Mai 16
Adam Price AS
Hywel Teifi Edwards
Angharad Mair
Catrin Dafydd
Mae'r Llywodraeth wedi cyhoeddi bydd rhai o'r pwerau dros y Gymraeg yn cael eu trosglwyddo i Gymru. Rydym ni eisiau gweld yr HOLL bwerau dros y Gymraeg yn cael eu trosglwyddo yn LLAWN o San Steffan i Gynulliad Cenedlaethol Cymru.
Os caiff y Cynulliad y pwerau hyn, byddant yn gallu pasio mesur a fydd yn creu sefyllfa mwy cyfartal i'r Gymraeg yng Nghymru.
Rydym yn galw am fesur fydd yn cynnwys:
1. statws swyddogol i'r Gymraeg
2. hawliau cyflawn i'r Gymraeg
3. Comisiynydd Iaith Gymraeg
Daeth dros 300 i rali a gynhaliwyd gan Gymdeithas yr Iaith tu allan i'r Senedd yng Nghaerdydd heddiw. Bwriad y rali oedd i dynnu sylw at y ffaith nad yw'r Gorchymyn Iaith yn ei ffurf bresennol yn mynd digon pell.
Meddai Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
''Ni fydd y Gorchymyn iaith, fel y mae yn awr, yn gwneud gwahaniaeth digonol i fywyd pobl Cymru o ddydd i ddydd, mae angen trosglwyddo'r holl bwerau deddfu dros yr iaith Gymraeg yma i Gymru. Rydyn ni'n falch iawn fod rhai o wynebau amlwg Cymru wedi datgan cefnogaeth i'n galwadau drwy siarad yn y rali neu drwy roi'u henwau ar hysbyseb ar gyfer y rali.''
Dywedodd Hywel Teifi Edwards wrth annerch y rali:
"Ni'r Cymry sydd wedi creu problem yr iaith, a ni'r Cymry yn ein Senedd sy'n mynd i ffeindio'r ateb teg i'r broblem honno."
Dywedodd siaradwraig arall, y ddarlledwraig Angharad Mair:
"Rwy'n galw ar bobl fel fi sydd wedi bod yn ddigon breintiedig a lwcus i fwynhau gyrfa lewyrchus yn yr iaith Gymraeg - diolch i ymgyrchu dewr a diflino pobl eraill - i ddangos cefnogaeth i'r frwydr yma i sicrhau dyfodol yr iaith. Mae angen i ni gyd ddatgan yn glir wrth yr aelodau seneddol sydd wedi eu hethol i'n cynrychioli ni ein bod ni'n mynnu mai'r unig le moesol a chyfiawn i wneud penderfyniadau am yr iaith Gymraeg yw yma yng Nghymru ac mae angen deddf flaengar newydd ar frys i sicrhau sefyllfa gyfartal i'r iaith er mwyn ei diogelu ar gyfer y dyfodol."
Yn siarad hefyd, roedd Jake Griffiths, Arweinydd y Blaid Werdd yng Nghymru a ddywedodd:
"Mae'r iaith Gymraeg yn achos gwbl Gymreig. Gan fod mwy o bwerau'n cael eu datganoli i'r Cynulliad, mae'n rhaid sicrhau bod hawliau dros unrhyw ddeddfau yn ymwneud a'r iaith Gymraeg yn nwylo'r Cynulliad yng Nghymru yn hytrach nag yn San Steffan."
Un arall a oedd yn siarad yn y rali oedd Catrin Dafydd, a ddywedodd:
"Gyda deng mlynedd cyntaf datganoli y tu cefn i ni, mae'r amser wedi dod i sicrhau ein bod ni'n cael deddfu ar faes sy'n unigryw i Gymru, yn ein gwlad ni ein hunain. Mae'r Gymraeg yn perthyn i bawb sydd wedi dewis gwneud Cymru yn gartref iddyn nhw, a'r bobol hynny, a'u llywodraeth, ddylai fod ar hawl i benderfynu ar ei dyfodol hi, a neb arall."
Hefyd yn siarad roedd Adam Price o Blaid Cymru.
Danfonodd y Ceidwadwyr a'r Rhyddfrydwyr hefyd ddatganiad yn cefnogi'r angen i drosglwyddo'r holl bwerau deddfu dros yr iaith Gymraeg i Gymru.
Bydd yr ymgyrch i ehangu sgôp y Gorchymyn Iaith (LCO) yn dod i'w benllanw Ddydd Sadwrn Mai 16eg pan fydd Rali Fawr yn cael ei chynnal gan Gymdeithas yr Iaith Gymraeg am 2pm tu allan i'r Senedd ym Mae Caerdydd.
Caiff y Rali ei gynnal ar adeg tyngedfennol oherwydd mae Cymdeithas yr Iaith wedi clywed bydd aelodau o'r Pwyllgor Materion Cymreig yn cyfarfod â'r Pwyllgor Cymhwysedd Deddfwriaethol Rhif 5 (iaith Gymraeg) ar Ddydd Llun, Mai 18fed.
Meddai Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
"Ers i'r Gorchymyn gael ei gyhoeddi ym mis Chwefror, mae consensws gref wedi datblygu ymysg pleidiau gwleidyddol y Cynulliad a'r gymdeithas ehangach, fod angen i'r holl bwerau dros y Gymraeg gael eu trosglwyddo i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, yn hytrach na bodloni ar y Gorchymyn fel y mae'n sefyll ar hyn o bryd."
"Os na fydd yr holl bwerau yn cael eu trosglwyddo, yna bydd San Steffan yn rhwystro'r ffordd i'r Gymraeg yng Nghymru drwy rwystro y Cynulliad rhag creu Mesur Iaith Cyflawn."
Y siaradwyr yn y Rali fydd Adam Price AS, Hywel Teifi Edwards, Angharad Mair (Wedi 7) a Catrin Dafydd (awdures).
Bu aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cynnal piced Dydd Sadwrn tu allan i siop Morrisons yng Nghaergybi i alw am hawl i weithio drwy'r Gymraeg. Mae Ieuan Wyn Jones AC hefyd wedi rhoi ei gefnogaeth i Mr David Evans, a gafodd ei rwystro rhag siarad Cymraeg yn ei waith ym Morrisons Caergybi.
Mae Mr David Evans, sydd bellach wedi gadael ei swydd oherwydd na allai ddioddef y sefyllfa rhagor, wedi cysylltu â'i undeb sef 'Union of Shop and Distributive and Allied Workers' ac maen nhw'n cynnal ymchwiliad i'r mater ar ei ran.
Dywedodd Osian Jones, Swyddog Maes y Gogledd (Cymdeithas yr Iaith Gymraeg):
"Mae'n gwbl sarhaus fod Morrisons yn amddifadu eu staff rhag eu hawliau dynol. Mae'n hen bryd i'r Llywodraeth greu mesur iaith fydd yn cynnwys yr hawl i weithwyr weithio drwy gyfrwng y Gymraeg, neu bydd achosion fel hyn o rwystro'r Gymraeg yn codi eto."
"Galwn ar y Llywodraeth i drosglwyddo'r holl bwerau dros y Gymraeg i Gymru fel bydd y Llywodraeth yn gallu amddiffyn urddas unigolion fel David Evans yn y gweithle."
Ar raglen Good Morning Wales bore yma dywedodd Peter Hain ei fod yn falch fod Llywodraeth y Cynulliad, Swyddfa Cymru a San Steffan wedi canfod 'common sense solution' ynghylch y Gorchymyn Iaith. Yn ei farn ef mae'r Gorchymyn wedi cael ei wella yn ystod y broses ac nad oedd e'n awyddus i weld 'burden of regulation' ar fusnesau preifat ac mae'n credu fod busnesau wedi gwneud cymaint eisoes drwy ewyllys da. Dyna oedd y maen prawf yn ei farn ef felly, sicrhau nad oedd rhaid i gorfforaethau gymryd yr iaith o ddifrif a sicrhau na fydd Cymru fyth yn genedl wirioneddol ddwyieithog.
- cyn daw'r amser i Ben!
Mae Cymdeithas yr Iaith yn croesawu cyhoeddiad gan y Pwyllgor Materion Cymreig ac yn falch fod y Pwyllgor yn gweld yn dda mai y Cynulliad Cenedlaethol ddylai fod â'r cyfrifoldeb i ddeddfu ar yr iaith Gymraeg.
Daeth dros 300 i rali a gynhaliwyd gan Gymdeithas yr Iaith tu allan i'r Senedd yng Nghaerdydd heddiw. Bwriad y rali oedd i dynnu sylw at y ffaith nad yw'r Gorchymyn Iaith yn ei ffurf bresennol yn mynd digon pell.