Ar raglen Good Morning Wales bore yma dywedodd Peter Hain ei fod yn falch fod Llywodraeth y Cynulliad, Swyddfa Cymru a San Steffan wedi canfod 'common sense solution' ynghylch y Gorchymyn Iaith. Yn ei farn ef mae'r Gorchymyn wedi cael ei wella yn ystod y broses ac nad oedd e'n awyddus i weld 'burden of regulation' ar fusnesau preifat ac mae'n credu fod busnesau wedi gwneud cymaint eisoes drwy ewyllys da. Dyna oedd y maen prawf yn ei farn ef felly, sicrhau nad oedd rhaid i gorfforaethau gymryd yr iaith o ddifrif a sicrhau na fydd Cymru fyth yn genedl wirioneddol ddwyieithog.
Doedd dim iot o wahaniaeth gan y Blaid Lafur am farn y busnesau preifat adeg cyflwyno'r lleiafswm cyflog, ond mae'n gyfleus iawn nawr a dyna ddweud y cyfan am eu 'sosialaeth'.
Dros y misoedd diwethaf mae Bwrdd Cynllunio'r Coleg Ffederal Cymraeg gafodd ei sefydlu gan y Gweinidog Addysg, Jane Hutt, wedi bod yn cyfarfod yn gyson er mwyn cynorthwyo a bwydo syniadau i gadeirydd y Bwrdd, Yr Athro Robin Williams, a fydd dros yr wythnosau nesaf yn paratoi adroddiad ac yn ei gyflwyno i Jane Hutt erbyn yr haf.
Maen rhaid canmol dewrder Robin Williams gan iddo wahodd dau ymgyrchych iaith i eistedd ar y bwrdd sef Rhys Llwyd, Is-Gadeirydd Cymdeithas yr Iaith ynghyd a Ieuan Wyn, Cylch yr Iaith. Mi wyddai Robin Williams, maen si?r, y byddai'n ffôl iawn iddo beidio gwahodd cynrychiolwyr o'r unig ddau fudiad sydd wedi gwneud gwaith ymchwil a chyflwyno cynlluniau ar gyfer sefydlu Coleg Ffederal Cymraeg cyn sefydlu'r bwrdd yma.
Ar y cyfan maen ymddangos y bydd adroddiad Robin Williams yn gam sylweddol ymlaen. Does dim dwywaith fod y Gymdeithas a Chylch yr Iaith wedi dod a dylanwad llesol i'r bwrdd a fyddai fel arall yn sefydliadol tu hwnt. Ar ôl cyfarfod ymgynghorol diweddar y bwrdd fe ddeellir y bydd sôn am gorff cwbwl newydd a hwnnw'n gorff annibynnol fydd yn cael ei sefydlu dan erthyglau a statudau. Fe argymhellir codi'r gwariant ar addysg Gymraeg yn y sector addysg uwch yn sylweddol a hynny i ariannu amrywiaeth o bethau o gyflogi darlithwyr trwy'r Coleg Ffederal i gynnig bwrsariaethau i fyfyrwyr fydd yn astudio trwy gyfrwng y Gymraeg.
Fodd bynnag, teimla Cymdeithas yr Iaith bod yn rhaid i ni fod yn wyliadwrus. Er enghraifft, maen aneglur sut y bydd y cyllid ychwanegol yn cael ei ddosbarthu a'i ddefnyddio. Mae'r Gymdeithas yn credu fod angen i'r holl arian fynd trwy y Coleg Ffederal yn hytrach na chyllidebau cyffredinol y prifysgolion daearyddol. Cred y Gymdeithas hefyd fod rhaid gwneud yn si?r fod y teimlad o berchnogaeth yn cael lle canolog yn adroddiad Robin Williams - rhaid i'r darlithwyr cyfrwng Cymraeg ynghyd a'r myfyrwyr fod yn aelodau o'r Coleg Ffederal er mwyn i'r Coleg fod yn gymuned academaidd yn hytrach na corff cyllido'n unig.
Ond yr her fwyaf sy'n wynebu'r ymgyrch hon dros y misoedd nesaf yw i'r Llywodraeth beidio ag anwybyddu'r adroddiad fel yr anwybyddwyd argymhellion Adroddiad Richard rhai blynyddoedd yn ôl. Maen debygol y bydd rhai argymhellion yn adroddiad Robin Williams yn rai cryf felly rhaid pwyso ar y Llywodraeth i'w derbyn a phwyso ar y prifysgolion traddodiadol i dderbyn y bo'r hinsawdd wleidyddol wedi newid o ganlyniad i brotestio di-flino Undebau Myfyrwyr a Chelloedd Coleg y Gymdeithas dros y blynyddoedd.
Dydd Llun 11/02/08 Ysgol y Parc Bala > Capel Goffa Capel Celyn:
Daeth tyrfa o gefnogwyr Ymgyrch Cadwn Ein Hysgolion i'r Parc i ddangos eu gwrthwynebiad i gynllun Cyngor Gwynedd i gau nifer o'n hysgolion gwledig. Ymgynullodd pawb ar fuarth yr Ysgol am hanner awr wedi hanner ym mhresenoldeb camerau teledu a'r wasg. Dangoswyd y fideo am "Ddyddiau Olaf Ysgol Mynydd Cerrig" i bawb yna codwyd y baneri a cychwynnodd pawb ar gymal cyntaf "Taith Gerdded Cadwn Ein Hysgolion" dan heulwen braf diwrnod anarferol o hyfryd. Cerddwyd o'r Parc i Lidiardau a chroesi heibio Pengelli at Argae Llyn Celyn. Wedi croesi'r argae cerddwyd gyda glan y Llyn at y Capel Coffa. Yno, am bump o'r gloch, cynullodd y cerddwyr a nifer ychwanegol ddaeth i'w cyfarfod yn y Capel Coffa i wrando Heather Jones yn canu'r gan enwog "Colli Iaith" - geiriau Harri Webb a cherddoriaeth Meredydd Evans.
Cyflwynwyd anerchiadau pwrpasol i'r amgylchiad gan Ffred Ffransis (Cymdeithas yr Iaith), Dylan Davies (Ysgol Y Parc) a Gwenda Evans (Ysgol Glanrafon). Trefnwyd i gludo pawb yn ol i'r man cychwyn a llanwyd Neuadd y Parc eto erbyn saith. Arweiniwyd y cyfarfod yn briodol a phwrpasol gan Dan Puw. Cafwyd nifer o eitemau graenus ar lafar a chan gan blant yr Ysgol a Heather Jones a'r gynulleidfa'n ymuno yn ol y galw. Cyflwynodd Dylan Davies, Cadeirydd y Llywodraethwyr, air o ddiolch i bawb gymerodd ran ac a fu'n ymwneud a threfniadau'r diwrnod. Ychwanegodd fod ei blant y bedwaredd genhedlaeth o'r teulu i fynychu Ysgol y Parc a'i obaith i'r dyfodol yw y byddai'r bumed genhedlaeth yn cael yr un fraint.
Cludwyd "Bocs Postio" ar y daith ac roedd hefyd wedi ei leoli mewn man cyfleus yn ystod y Cyngerdd i gefnogwyr bostio eu negeseuon personol i gynghorwyr Gwynedd. Yn ystod gweddill yr wythnos bydd y Bocs Postio'n cael ei gludo o Benllyn i Ben-Llyn gan ymweld a sawl ysgol arall sydd dan fygythiad fel Ysgol y Parc. Brynhawn Dydd Gwener 15fed Chwefror cyflwynir cynnwys y Bocs Postio i Swyddogion Cyngor Gwynedd yng Nghaernarfon.
Penri Jones
Heather Jones yng Nghapel Coffa Celyn, adeg Taith Gerdded yr Ysgolion, Chwefror 2008
At borth marwolaeth, down â chi yn griw
o blant, i werthu'r stori ichi: dwr
y llyn yn Chwefror llonydd yn eich lliw
ac argae ar eich dagrau. Mae'r holl stwr
am foddi cwm ac iaith ymhell yn ôl
i chi, a phan ddaw'r gân am "golli ty
a cholli tyddyn", 'welwch chi mo'r ddôl,
na'r ysgol wag na chwymp y trawstiau du.
Yr eirlys wrth y Capel Coffa sydd
yn mynd â'ch bryd, a phwy 'dan ni y to
mewn cotiau tew yn ias y diwedd dydd
i sôn am ddyled, tynnu nerth o'r co'?
gan wybod, pan fydd nyth eich dryw yn chwalu
mai chi, y gwanwyn hwn, fydd piau'r talu.
Myrddin ap Dafydd
Dydd Mawrth 12/02/08, Capel Goffa Capel Celyn > Ysgol Croesor:
Dydd Mercher 13/02/08, Ysgol Croesor > Ysgol Llanystumdwy:
Dydd Iau 14/02/08, Pentref y Ffôr > Ysgol Llidiadrau, Rhoshirwaun:
Dydd Gwener 15/02/08, Ysgol Bron y Foel + Ysgol Baladeulyn > Groeslon > Caernarfon:
Taith blwch postio Bronyfoel
Un diwrnod oer yng nghanol Mis Chwefror,
Cynllunwyd taith Cadwn ein hysgolion,
Aeth ein blwch postio coch ar ei daith,
Gyda cefnogwyr ffyddlon Cymdeithas yr Iaith.
Cychwynnodd y daith yn ardal y Bala,
Llond gwlad o gefnogwyr, theulu a ffrindiau,
Gwrando ar Heather yn canu Colli Iaith,
A dyna oedd diwrnod cyntaf ein taith.
Cychwyn yr eil-ddydd dros fynydd a ffos,
A chyrraedd Croesor cyn gysgod y nos.
Cyfarfod yn 'rysgol i drafod ei thynged,
A dyna'r ail ddiwrnod - amser am baned!
A dyma'r bocs yn cyrraedd Eifionydd,
A cychwyn yn handi ar fore'r pedwerydd.
Cerdded ymlaen efo baneri mawr lliwgar
A gweiddi ein neges efo cymorth 'loudspicar'!
Cyrraedd Pen Llyn 'rol 75 milltir,
Stopio ym Mryncroes i gofio y frwydr,
Coesau blinedig ar diwedd y daith,
A'r blwch postio coch wedi gorffen ei waith.
Criw Nantlle a'r Fron yn cerdded Lôn Eifion,
A chamu ymlaen nes cyrraedd Caernarfon,
Gweiddi ein neges lawr Stryd y Llyn,
A chyflwyno'r llythyrau mewn sach mawr gwyn.
Diwedd y daith a chyflwyno'r ymatebion,
Dechrau'r frwydr i gadw'n hysgolion.
Strong Language: Does Wales need a new Welsh language act –
and is direct protest the only way of getting it?
Tudalen 9 – 10: Chwefror 27 – Mawrth 5ed 2006
Mae'r erthygl hon ar gael fel ffeil PDF: Lawrlwytho (260KB)
I ddarllen ffeiliau PDF mae angen copi o Adobe Reader - sydd ar gael am ddim.
[Cafodd y Ddogfen yma ei baratoi ar gyfer ei ddosbarthu yn ystod Eisteddfod yr Urdd 2003, ceir trafodaeth ddyfnach yn nogfen bolisi Cymdeithas yr Iaith: Deddf Iaith Newydd i'r Ganrif Newydd ]
Siom oedd bod yn bresennol mewn cyfarfod cyhoeddus ddiweddar a drefnwyd gan Fwrdd yr Iaith yng Nghaerfyrddin. Yn ystod y cyfarfod hwnnw, fe heriwyd panel o siaradwyr - a oedd yn cynnwys aelodau amlwg o'r Bwrdd, ynghyd a'i Brif Weithredwr newydd, Meirion Prys Jones - i egluro pam nad oeddent yn gweld yr angen am Ddeddf Iaith Newydd. Yn anffodus roedd eu hatebion yn boenus o ystradebol.
O'r diwedd mae'r banciau a'r cwmniau ffôn symudol yn dechrau cydnabod yr angen am wasanaethau Cymraeg, ac erbyn hyn maen nhw'n cynnig ambell i wasanaeth Cymraeg yn eu canghennau ac ar y ffôn. Nid yw'r darpariaethau ceiniog a dimau yma'n ddigonol - mesurau i geisio ein tewi ydyn nhw yn fy marn i.
Wrth ddechrau ennill un brwydr mae brwydr arall yn codi.
Tystiolaeth gyflwynodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg i Arolwg Iaith, Pwyllgor Diwylliant, y Cynulliad Cenedlaethol - Mehefin 2002
Rhagymadrodd
Yn ystod Eisteddfod yr Urdd yng Nghaerdydd daeth gwr i mewn i uned Cymdeithas yr Iaith am sgwrs. Dysgwr ydoedd, er bod ei Gymraeg yn rhugl erbyn hyn. Dywedodd mor falch yr oedd ei fod wedi llwyddo i ddysgu Cymraeg a bod ei ferch erbyn hyn yn derbyn addysg Gymraeg.
1997 - Blwyddyn y deffro! O'r diwedd dechreuodd y Gymdeithas ymgyrchu yn erbyn Coleg sydd ers degawd wedi darparu cyrsiau trwy gyfrwng y Saesneg yn unig i genedlaeth o bobl ifanc Sir Gar.
Ar raglen Good Morning Wales bore yma dywedodd Peter Hain ei fod yn falch fod Llywodraeth y Cynulliad, Swyddfa Cymru a San Steffan wedi canfod 'common sense solution' ynghylch y Gorchymyn Iaith. Yn ei farn ef mae'r Gorchymyn wedi cael ei wella yn ystod y broses ac nad oedd e'n awyddus i weld 'burden of regulation' ar fusnesau preifat ac mae'n credu fod busnesau wedi gwneud cymaint eisoes drwy ewyllys da. Dyna oedd y maen prawf yn ei farn ef felly, sicrhau nad oedd rhaid i gorfforaethau gymryd yr iaith o ddifrif a sicrhau na fydd Cymru fyth yn genedl wirioneddol ddwyieithog.
