Bydd siaradwyr a dysgwyr Cymraeg yn cael eu hannog i ddathlu'r iaith Gymraeg ar-lein, gyda lansiad menter newydd pethaubychain.com ddydd Gwener hwn (3ydd Medi).
Mae sefydlwyr y prosiect wedi dynodi dydd Gwener, y 3ydd o fis Medi fel diwrnod i ddathlu'r hen iaith ac i annog mwy o bobol i gymryd rhan yn y diwylliant Cymraeg digidol. Ar y wefan, maent yn gofyn i bobl wneud addewid i greu un peth bach ar-lein yn y Gymraeg - o greu fideo, i flogio neu bodlediadau neu e-farddoniaeth - ar y dydd.
Fe ddywedodd Rhodri ap Dyfrig, o Aberystwyth, un o'r bobl tu ôl i'r prosiect:
"Rydyn ni'n or-ddibynnol ar gyfryngau wedi eu bwydo i ni yn y Gymraeg: mae'r we yn gyfle i ni furfio ein sianeli, ein gorsafoedd a'n diwylliant digidol ni ein hunain ar ein telerau ni. Os ydyn ni am i'r Gymraeg dyfu a ffynnu yna rhaid i ni greu diwylliant ar-lein Cymraeg annibynnol hefyd. Drwy wneud un o'r pethau bychain gall pobl chwarae rhan allweddol mewn llusgo'r Gymraeg i'r byd digidol.
"Mae'n bwysig iawn i weld yr iaith Gymraeg ar y teledu ac ar y radio ac mae'r un peth yn wir am y we. Rydyn ni eisiau gwahodd pawb sy'n gallu siarad Cymraeg neu sy'n dysgu Cymraeg, hen ac ifanc, dynion a merched i gymryd rhan. Does dim angen profiad o flaen llaw. Mae digon o syniadau a chymorth i'w gael ar y wefan."
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn cefnogi'r fenter ac yn annog ei haelodau i gymryd rhan, fe ddywedodd Cadeirydd y Gymdeithas Menna Machreth:
"Mae'r fenter hon yn wirioneddol fendigedig. Mae hynod o bwysig bod y Gymraeg yn ffynnu ar y we, ac ym mhob rhan o'n bywydau pob dydd. Trwy wneud y pethau bychain, gallwn ni wneud newidiadau mawrion dros ein cymdeithas a'n hiaith."
Bydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn lansio cynllun peilot a ddadleuant y gallai fod yn fodel ar gyfer adfywio cymunedauBydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn lansio cynllun peilot a ddadleuant y gallai fod yn fodel ar gyfer adfywio cymunedau Cymraeg ar draws y wlad yn Sioe Meirion heddiw.
Ar faes y sioe ger Harlech, bydd y Gymdeithas yn cyflwyno'r copi cyntaf o "Gynllun Adfywio Cymunedau Penllyn" i Eifion Davies ar ran Partneriaeth Penllyn (Cynghrair o Gynghorau Cymuned yn Ardal Y Bala).
Mewn datblygiad cyfochrog, bydd Bryn Fon a bandiau poblogaidd eraill yn chwarae mewn g?yl yn y Parc, ger Y Bala, fel rhan o'r frwydr i gadw eu hysgol ar agor a gynhelir ar Ddydd Llun G?yl Banc Awst (30ain Awst).
Mae'r Gymdeithas yn gobeithio y bydd cymunedau Cymraeg eraill yn ymgymryd â'r gwaith o lunio Cynlluniau Adfywio.
Gwrthododd menyw o Gaerdydd a'i phlant adael eu car mewn protest yn erbyn defnydd 'tocenistaidd' y Gymraeg gan Heddlu De Cymru heddiw.
Roedd Lleucu Meinir, 35, sy'n byw yn Stryd Llanmaes, Grangetown, wedi gwrthod talu dau docyn parcio oherwydd diffyg defnydd o'r Gymraeg gan yr awdurdod sydd wedi anfon gohebiaeth uniaith Saesneg iddi. Cafodd y car ei glampio gan swyddogion yn gweithredu ar ran y llys a heddiw roedden nhw'n bwriadu ei dynnu i ffwrdd a'i werthu mewn ocsiwn. Roedd y ddau docyn parcio gwreiddiol yn £60, ond gwrthododd hi dalu dirwy oherwydd bod yr heddlu wedi llenwi'r tocyn dwyieithog yn uniaith Saesneg.
Ar ôl pum awr o brotestio, cytunodd Ms Meinir dalu'r ddirwy ar ôl cynnig gan Uwch-arolygydd i drafod cynllun iaith yr heddlu. Bydd hi'n cyflwyno ei bil am dros £600 i swyddogion Bwrdd yr Iaith Gymraeg heddiw (2:30pm, 17 Awst) gan eu bod nhw wedi cymeradwyo Cynllun Iaith yr awdurdod.
Fe ddywedodd Lleucu Meinir, aelod o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg:
Bydd ymgyrchwyr Cymraeg yn protestio ar Faes yr Eisteddfod heddiw (3pm, Dydd Mercher, 4ydd Awst) oherwydd gwendidau yn y ddeddfwriaeth arfaethedig ar y Gymraeg, gan alw am wrthryfel gan wleidyddion yn dilyn methiant y Llywodraeth i gadw at ei haddewidion.
Ychydig wythnosau'n ôl, galwodd pwyllgor trawsbleidiol am newidiadau mawr i gynlluniau Llywodraeth y Cynulliad oherwydd diffyg egwyddorion yn y drafft. Dadleuodd Aelodau Cynulliad o bob plaid nad yw'r Mesur yn sefydlu'r Gymraeg fel iaith swyddogol, creu hawliau i'w defnyddio, na Chomisiynydd Iaith digon annibynnol ychwaith: ymrwymiadau allweddol yng nghytundeb Cymru'n Un.
Yn y brotest, bydd aelod Cymdeithas yr Iaith yn cerdded o gwmpas y maes fel y Comisiynydd Iaith newydd â hualau a pheli dur o gwmpas ei draed. Bydd y geiriau 'dim statws' a 'dim hawliau' ar y peli, yn dangos mai swydd anodd iawn fydd rôl y Comisiynydd heb egwyddor yn rhoi cyfeiriad a nod i'w waith.
Bydd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith yn dweud:
"Ni fydd unrhyw werth i fesur iaith sydd yn cael ei basio er mwyn rhoi tic mewn bocs. Rydyn ni dal yn disgwyl i'r Llywodraeth i wneud rhywbeth gwirioneddol dros y Gymraeg a dyma'r neges rydym ni wedi ei glywed wrth bobl yr wythnos hon yn yr Eisteddfod. Mae'n amser i'n gwleiddyddion gymryd y cyfle i sefydlu'r Gymraeg fel iaith swyddogol a rhoi hawliau yn y Mesur. Byddai hynny'n sail gref i ddyfodol y Gymraeg o Flaenau Gwent i Benllyn."
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn parhau yn bryderus am sefydlogrwydd S4C ar ôl y cyhoeddiad heddiw am brif weithredwr dros dro y sianel.
Fe ddywedodd Rhodri ap Dyfrig, Llefarydd Darlledu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn falch bod Prif Weithredwr wedi ei benodi, ond yn parhau yn hynod bryderus am sut y bu i sefyllfa fel hon godi ar adeg pan fo angen gosod achos cryf dros y sianel i weinidogion Llywodraeth Prydain. Mae'r aneglurder dros y newidiadau hyn yn sicr wedi creu ansicrwydd mawr na all fod o fudd i achos y sianel. Rydym yn galw ar Awdurdod S4C i sicrhau eu bod yn penodi Prif Weithredwr parhaol cyn gynted â bo modd er mwyn gallu llywio S4C a'r cyfryngau Cymraeg eu hiaith trwy'r cyfnod tymhestlog hwn ac i sicrhau bod yr iaith Gymraeg yn cael tegwch."
Ychwanegodd Rhodri ap Dyfrig:
"Mae bodolaeth sianel Gymraeg, a sefydlwyd trwy ymgyrch boblogaidd, yn holl bwysig i ddyfodol yr iaith ac rydym yn ffyddiog y gellir cael dyfodol disglair i'r cyfryngau Cymraeg.
"Mae'r adroddiadau o fwriad y Llywodraeth Brydeinig i dorri cyllideb y sianel yn ergyd uniongyrchol yn erbyn economi a diwylliant Cymru, ac mae anallu'r Ceidwadwyr na'r Democratiaid Rhyddfrydol i weld pwysigrwydd S4C i'r iaith Gymraeg yn arwydd pellach o'u rhagrith. Rhaid datganoli grym dros y cyfryngau i ddwylo Cymru er mwyn sicrhau dyfodol y cyfryngau Cymraeg."
Mae'r datblygiadau diweddar yn S4C, yn brawf pellach bod y system sy'n darparu ein cyfryngau Cymraeg wedi torri'n deilchion, yn ôl Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn galw ar i'r llywodraethau yng Nghymru a San Steffan ail edrych ar bob elfen o'r cyfryngau Cymraeg er mwyn gallu ffurfio strategaeth unedig sy'n cyfuno galluoedd gwahanol sefydliadau.
Maent o'r farn bod angen cyhoeddwr cyfryngau Cymraeg er mwyn darparu cynnwys Cymraeg ar yr holl blatfformau - yn cynnwys teledu, radio, y wasg, cyfryngau ar-lein a ffilm.
Dywedodd Rhodri ap Dyfrig:
"Mae'r argyfwng diweddar yn S4C wedi amlygu'n glir bod angen edrych o'r newydd ar sut mae arian ar gyfer y cyfryngau Cymraeg yn cael ei ddosbarthu. Dylid sefydlu cyhoeddwr cyfryngau Cymraeg i weithredu uwchben S4C, ac yn lle Awdurdod S4C, yn ogystal â bod a grym dros sefydliadau eraill sydd yn ariannu cynnwys Cymraeg. Mae'n rhaid i bob sefydliad sydd yn gweinyddu elfennau o'r cyfryngau Cymraeg, gan gynnwys y BBC, hefyd ymatal rhag gwarchod eu tir a chwarae eu rhan mewn rhoi blaenoriaeth i'r Gymraeg, nid i'w buddiannau eu hunain."
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi condemnio'r toriadau arfaethedig i gyllideb S4C gan Lywodraeth Prydain: yn ôl stori yn y Guardian mae'r sianel yn wynebu toriadau hyd at 24% i'w chyllideb.
Fe ddywedodd Rhodri ap Dyfrig, Llefarydd Darlledu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Cafwyd addewid gan y Toriaid cyn yr etholiad cyffredinol y byddai gwariant ar S4C yn cael ei warchod. Rydym felly'n hynod bryderus am y sïon hyn, a byddwn yn eu gwrthwynebu'n llwyr pe cânt eu gwireddu.
"Rydym wedi gofyn am gyfarfod gyda'r Ysgrifennydd Gwladol i drafod y sefyllfa (20fed o Fai) ond heb glywed yn ôl hyd yma. Mae'r ddarpriaeth cyfryngau Cymraeg yn edwino ar draws pob cyfrwng o deledu i radio, heb sôn am y diffyg enbyd yn y cyfryngau gwe Cymraeg, felly mae angen i ni warchod yr hyn sydd gennym ni. Mae ein sefyllfa yn unigryw, ac er bod rhaid i S4C ail-edrych ar ei strategaeth a'i gweinyddiaeth yn yr un modd â phawb arall, mae angen gwarchod y gyllideb rhag niweidio allbwn y Sianel a difrodi iaith ac economi Cymru.
"Mae angen gwarchod y gyllideb rhag niweidio allbwn y Sianel a difrodi iaith ac economi Cymru. Mae'r buddsoddiad cyffredinol yng nghyfryngau Cymru eisoes yn isel ar gyfer y Gymraeg, yn ogystal a'r Saesneg, o ystyried yr hyn sydd ar gael yng ngweddill Prydain. Rydym ni fel Cymdeithas eisiau sicrhau dyfodol digidol i'r Gymraeg, a bydd gallu S4C i gyfrannu at hyn yn disgyn yn sylweddol pe cawn ni'r toriadau. Mae hyn yn tanlinellu'r angen dybryd i ddatganoli grym dros reoleiddio a'r cyfryngau yn llwyr i Gymru fel y gallwn sicrhau na fydd penderfyniadau yn cael eu cymeryd fydd yn tanseilio'r Gymraeg a'r diwydiannau creadigol yng Nghymru."
Mae grwp trawsbleidiol o Aelodau Cynulliad wedi cytuno bod angen cryfhau'r Mesur Iaith Gymraeg yn sylweddol mewn adroddiad heddiw.
Yn ei adroddiad, mae'r pwyllgor deddfu yn datgan bod angen cynnwys datganiad 'clir a diamwys' yn sefydlu statws swyddogol i'r Gymraeg; Comisiynydd mwy annibynnol oddi wrth y Llywodraeth; a rhagor o rym i unigolion yn y Mesur.
Dywedodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg bod yr adroddiad yn 'dangos yn glir i'r mesur drafft dorri pob addewid a wnaethpwyd i'r cyhoedd' oherwydd absenoldeb statws swyddogol a hawliau yn y ddeddfwriaeth.
Ynglyn â statws swyddogol, datganiad mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi ymgyrchu drosto am flynyddoedd, medd y pwyllgor:
"Rydym hefyd wedi ystyried a chydnabod bod cryn dipyn o dystiolaeth o blaid cael datganiad clir a diamwys ynghylch rhoi statws swyddogol i'r Gymraeg yng Nghymru. Cytunwn â'r farn hon. Fel y mae wedi'i drafftio ar hyn o bryd, credwn nad yw adran o'r Mesur arfaethedig yn newid statws yr iaith mewn unrhyw ffordd.... Nid yw'n cynnwys datganiad ynghylch statws y Gymraeg. Yn ein barn ni, mae angen datganiad o'r fath."
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi croesawu cyhoeddiad gan y Gweinidog dros yr Amgylchedd y bydd canllawiau cynllunio, TAN6, yn cael ei ddiwygio.
Dywedodd Dr Hywel Griffiths, Llefarydd Cymunedau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Ers blynyddoedd mae'r system gynllunio cymhleth wedi atal pobl ifanc rhag adeiladu tai ar dir teuluol ac wedi eu gorfodi i adael eu cymunedau. Mewn cymunedau lle mae pris y farchnad yn gwbl anghymesur a chyflogau lleol, bydd hyn yn un ffordd o alluogi pobl ifanc i fyw ac i weithio yn eu cymunedau.
Ychwanegodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Mae angen i'r polisi yma gael ei weithredu yn llawn mewn ardaloedd fel y Parc Cenedlaethol. Mae argyfwng ysgolion gwledig Gwynedd a Chonwy wedi dangos yn glir yr angen dybryd am ffyrdd o sicrhau bod teuluoedd ifainc yn medru aros yn eu cymunedau. Gobeithio y bydd y newidiadau yma yn gam tuag at sicrhau dyfodol cynaliadwy i'n cymunedau Cymraeg."
Mynegodd ymgyrchwyr eu siom heddiw ar ôl i Gyngor Gwynedd bleidleisio dros barhau'r broses statudol ar gyfer cau Ysgol y Parc, ger y Bala.
Daeth y penderfyniad wedi protest tu allan i swyddfeydd y Cyngor, gan wyth deg o brotestwyr gan gynnwys plant a rhieni'r ysgol, oedd yn gwrthwynebu cynlluniau'r cyngor. Yn eu plith roedd nifer o aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg a orymdeithiodd saith deg milltir o Dryweryn i Gaernarfon ers Dydd Sul fel rhan o'r protest. Mae'r mudiad yn ymgyrchu o blaid cadw'r ysgol ar agor ac arbed arian trwy ffederaleiddio ysgolion lleol yn lle.
Cynhaliodd Cymdeithas yr Iaith brotest ar gopa'r Wyddfa heddiw (Dydd Mercher, 14eg Gorffennaf) mewn ple funud olaf at Gynghorwyr Gwynedd o flaen bleidlais dyngedfennol ar ddyfodol Ysgol Parc, Y Bala .
Daeth criw o blant Ysgol Ysbyty Ifan i ymuno ag aelodau'r Gymdeithas ar y copa i dystio i bwysigrwydd eu hysgol nhw ac i ddatgan cefnogaeth i'r Parc. Aeth y Daith wedyn lawr llethrau'r Wyddfa ac ymlaen i Ddyffryn Nantlle heno gan gynnal cyfarfod pellach tu allan i Ysgol Baladeulyn.
Bydd y Daith yn cychwyn o'r argae ar draws y llyn yn dilyn "Rali Tryweryn 2010" a drefnir gan Bwyllgor Amddiffyn y Parc. Bydd cefnogwyr yn cerdded y 70 milltir heibio i ysgolion eraill yng Ngwynedd a Chonwy sydd tan fygythiad, ac i fyny ac i lawr Yr Wyddfa, ar y ffordd at gyfarfod o Gyngor Gwynedd brynhawn Iau (15fed Gorffennaf) a fydd yn pleidleisio ar ddyfodol Ysgol y Parc.
Bydd cynllun gwobrwyo cwmnïau sydd yn cynnig gwasanaethau Cymraeg arbennig o dda yn cael ei lansio gan gyflwynydd teledu Angharad Mair ac aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yng Nghaerfyrddin heddiw.
Mae hyn yn drywydd newydd i'r mudiad sydd wedi canolbwyntio ar ymgyrchu'n ddygn dros y blynyddoedd yn erbyn cwmnïau mawr cyfalafol. O dan y cynllun newydd, bydd aelodau Cymdeithas yr Iaith yn asesu safon eu gwasanaethau Cymraeg. Bydd cwmnïau bach sydd yn cefnogi cynnyrch lleol ac yn darparu safon uchel yn Gymraeg yn gymwys i'r gwobrau.
Yn dilyn y bleidlais agos yn y Cyngor Llawn (17-14) wythnos diwethaf ynghylch y bwriad i gau holl ysgolion ardal Llandysul a sefydlu un ysgol i oedran 3-19. Mae Cymdeithas yr Iaith wedi gwneud ple olaf i aelodau cabinet Cyngor Sir Ceredigion cyn eu cyfarfod yfory (Mawrth 6/7).
Fe alwodd y pwyllgor craffu addysg dydd Llun diwethaf ar y cabinet i ystyried alternatifs ar gyfer ardal Llandysul.
Bydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn cerdded 70 o filltiroedd er mwyn dobarthu a llaw Cerdyn Post anferth o Dryweryn i gynghorwyr Gwynedd yng Nghaernarfon o flaen pleidlais dyngedfennol am ddyfodol ysgol sy'n gonglfaen i un o gymunedau pentrefol enwocaf Cymru.
Ar brynhawn Iau y 15ed o Orffennaf, bydd y Cyngor llawn yn pleidleisio ar ddyfdol yr ysgol yn y Parc, ger Y Bala, man geni Merched y Wawr. Ar y prynhawn Sul blaenorol, bydd Pwyllgor Amddiffyn Ysgol y Parc yn cynnal Rali Tryweryn 2010 ar yr argae i gofio'r gymuned a ddinistrwyd gan Gyngor Lerpwl ac i rybuddio fod ein Cyngor ein hunain yn bygwth cymuned arall yn awr trwy ddwyn yr ysgol.
Bydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn gwahodd pawb yn y rali i lofnodi Cerdyn Post anferth Tryweryn a'i gyfeirio at Gyngor Gwynedd. Yn dilyn y rali, bydd aelodau'r Gymdeithas yn cychwyn ar Daith Gerdded 70 o filltiroedd i gludo'r cerdyn post yn bersonol at Gynghorwyr Gwynedd gan gyrraedd Caernarfon ar gyfer rali tu allan i bencadlys y Cyngor am 1pm Iau 15ed. Pwysa yma i lawrlwytho taflen manwl y daith (pdf)
Esboniodd llefarydd y Gymdeithas ar addysg, Ffred Ffransis:
"Wedi dwy flynedd, mae'n bryd i ni ddychwelyd at y ffordd yn dilyn y bygythiad newydd hwn i gymuned Gymraeg. Trist iawn yw ystyried mai Corfforaeth Lerpwl a ddinistriodd gymuned Gymraeg leol hanner canrif yn ol, ond yn awr y mae ein pobl ein hunain yn bygwth tanseilio cymuned Gymraeg trwy gau'r ysgol sy'n gonglfaen i fywyd Parc. Ar y ffordd, byddwn yn ymweld a phentrefi Cymraeg eraill yng Ngwynedd a Chonwy y mae bygythiad i'w hysgolion."
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi cyhuddo Llywodraeth Toriaidd/Democratiaid Rhyddfrydol yn Llundain am grybwyll syniadau a allai fod yn ddifaol i gymunedau Cymraeg yn yr un ffordd y dinistrwyd cymunedau Gwyddeleg eu hiaith yn Iwerddon ganrif a hanner yn ól.
Mewn cyfweliad yn un o'r papurau Dydd Sul, dywedodd Ysgrfenydd Gwaith a Phensiynau San Steffan: "Britain had one of the most static workforces in the western world with people locked into areas." Yr awgrym oedd y dylid gosod cymhellion i bobl symud i ardaloedd eraill i chwilio am waith.
Dywedodd Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith, Menna Machreth:
"Mae llawer o'n cymunedau iaith Gymraeg yn dioddef o ddiffyg cyfleoedd gwaith difrifol ar gyfer pobl ifanc. Ymddengys bod y Toriaid a'r Democratiaid Rhyddfrydol eisiau rhwygo'r cymunedau hyn wrth annog pobl i symud i ardaloedd eraill i chwilio am waith, ac felly'n chwyddo problem sydd eisoes yn argyfyngus. Atgoffir rhywun ynghylch sut y dinistrwyd cymunedau iaith Wyddelig yn y 19eg ganrif drwy allfudo anferth. Mae yna dueddiad yn sicr. Mae cau gwasanaethau cymunedol fel ysgolion hefyd yn golygu nad yw teuluoedd yn debygol o godi aelwyd mewn cymunedau iaith Gymraeg ac felly bydd y cymunedau hyn yn colli eu bywyd."
Yn dilyn penderfyniad Pwyllgor Craffu Addysg Cyngor Sir Ceredigion y bore yma i beidio cyfeirio i'r Cyngor Llawn penderfyniad i gau holl ysgolion ardal Llandysul a sefydlu un ysgol 3-19 newydd mae Cymdeithas yr Iaith wedi galw am brotest tu allan a tu fewn i'r Cyngor Llawn bore Mercher 30/6/10.
Dywed Angharad Clwyd, rhiant yn ysgol gynradd Llandysul a trefnydd Dyfed Cymdeithas yr Iaith:
"Mae'n warthus nad yw'r holl gynghorwyr yn mynd i gael cyfle hyd yn oed i drafod penderfyniad mor ddigynsail a hyn. Dyma'r tro cyntaf mae unrhyw awdurdod wedi penderfynu cau pob ysgol mewn ardal. Penderfyniad a fyddai'n cael effaith mor niweidiol ar y cymunedau Cymraeg yma ac arYsgol Dyffryn Teifi ei hun. Galwn ar gefnogwyr yr ysgolion i ddod i brotest tu fas cyfarfod y Cyngor Llawn am 9.30am bore Mercher y 30/6/10 a galwn ar y cynghorwyr sydd o blaid y cymunedau yma i godi eu llais mewn protest tu fewn i'r cyfarfod."
Bydd Cymdeithas yr Iaith hefyd yn danfon cwyn swyddogol at y Gweinidog Addysg Leighton Andrews ynghylch y modd hollol anemocrataidd y gymerwyd y penderfyniad hwn.
Heddiw mae Cymdeithas yr Iaith wedi beirniadu penderfyniad gorsaf radio Heart FM i symud eu canolfan ddarlledu sydd yn gwasanaethu Gwynedd a Môn o Fangor i Wrecsam.
Dywedodd Gerallt Roberts aelod o rhanbarth Gwynedd / Môn Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.
"Ers misoedd bellach mae Cymdeithas yr Iaith wedi bod mewn deialog gyda swyddogion o Heart FM ynglýn a'n pryderon nad ydi'r orsaf yn adlewyrchu y gymuned y mae hi fod i wasanaeth, gan chware canran uchel iawn o ganeuon Saesneg. Teimlwn fel Cymdeithas na fydd y penderfyniad i symud canolfan ddarlledu yr orsaf o Fangor i Wrecsam yn gwneud dim i liniaru ein pryderon ynglýn a dyfodol yr orsaf fel fforwm rhanbarthol i drafod ac i adlewyrchu'r holl ystod eang o fywyd cyfrwng Cymraeg siroedd Gwynedd a Môn."
Bydd sefydliadau gwrth-Gymraeg yng ngogledd Cymru yn elwa o gynlluniau'r Llywodraeth i ddeddfu ar yr iaith Gymraeg, yn ôl siaradwyr mewn rali ym Mhorthmadog heddiw (Dydd Sadwrn, 19eg Mehefin).
Bydd beirniadaeth lem o fethiannau ymddiriedolaeth GIG Gogledd Cymru, Betsi Cadwaladr, i ddarparu gwasanaeth Cymraeg - nid oes un o'r cyfarwyddwyr y corff yn siarad Cymraeg. Mewn adroddiad diweddar gan bwyllgor Ewropeaidd o arbenigwyr, beirniadwyd y GIG yng Nghymru am fethu darparu gwasanaethau Gymraeg digonol.
Bydd y bardd Twm Morys a'r canwr Ceri Cunnington hefyd yn annerch y protest. Mae Mr Cunnington yn chwarae rhan y Comisiynydd Iaith y bwriedir ei sefydlu o dan y Mesur Iaith, gan ymweld â Superdrug i gynnal archwiliad i'w gwasanaethau Cymraeg.
Wrth feirniadu ymddiriedolaeth Betsi Cadwaladr, bydd yr ymgyrchydd lleol Bethan Russell Williams yn dweud:
"Mae Cynllun Iaith Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr wedi bod allan ar gyfnod o ymgynghoriad yn ddiweddar ond mae ynddo , yn bryderus iawn , nifer fawr o enghreifftiau ble nad yw'r Gymraeg a'r Saesneg yn cael eu trin yn gyfartal.
"Mae angen mynd i'r afael â'r diffygion yng Nghynllun Iaith y Bwrdd Iechyd gan fod ynddo nifer fawr o enghreifftiau ble nodir y bydd y Gymraeg yn cael ei defnyddio i gynnig gwasanaeth 'pan fo'n bosibl' a 'phan fo'n addas'. Nid yw hyn yn ddigon da. Mae yn llawer rhy hawdd i'r gwasanaeth iechyd wrthod gwasanaeth trwy gyfrwng y Gymraeg i ddefnyddwyr gwasanaeth a gwneud hynny gyda chymeradwyaeth Cynllun Iaith ddiffygiol."
Mae Cyngor Conwy wedi datgan 'nad oes dyfodol i gymunedau pentrefol Cymraeg' trwy gynnig cael gwared a chwech ysgol heddiw, yn ol Cymdeithas yr Iaith.
Yn ol eu Drafft-Gynllun Moderneiddio Ysgolion Cynradd - sydd yn destun ymgynghori tan Fedi 10ed - byddai ysgolion Cymraeg eu cyfrwng yn cau yn Llangwm, Capel Garmon, Rhydgaled, Llanfair Talhaiarn, Ysbyty Ifan a Phenmachno.
Meddai Osian Jones, trefnydd Cymdeithas yr Iaith yn y gogledd:
"Dyma enghraifft eto o Awdurdod Lleol nad sydd a'r weledigaeth i ddatblygu'n hysgolion pentrefol yn beiriannau i adfywio ein cymunedau pentrefol Cymraeg. Mae bob amser yn haws gan fiwrocratiaid ganoli, a chynllunio mewn cyd-destun adrannol heb sylweddoli beth yw effaith eu penderfyniadau ar rannau eraill o waith y Cyngor. Beth yn y byd yw diben cael polisi iaith a pholisi adfywio cymunedau pan fydd adran arall o'r Cyngor yn tanseilio'n pentrefi Cymraeg?"
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi mynegi siom heddiw ar ôl i Brifysgol Bangor penderfynu argymell penodi Is-Ganghellor sy'n ddi-Gymraeg. Mae'r mudiad yn dadlau bod cyfle o hyd i'r Brifysgol gosod dyletswydd gyfreithiol ar yr ymgeisydd llwyddiannus i ddysgu Cymraeg.
Dros yr wythnosau diwethaf mae pwysau o d? myfyrwyr, staff a grwpiau ymgyrchu yn ehangach yng ngogledd Cymru wedi gofyn i'r Brifysgol wrth-droi ei benderfyniad i beidio â gosod unrhyw ofyniad cyfreithiol ar yr ymgeisydd llwyddiannus i siarad neu ddysgu'r Gymraeg.
Mae pedwar ar ddeg o grwpiau iaith wedi ysgrifennu at Lywodraeth Cymru yn gofyn am newidiadau i'w chynlluniau am Fesur Iaith newydd. Mewn llythyr agored at y Gweinidog Treftadaeth Alun Ffred Jones, mae'r mudiadau - gan gynnwys yr undeb athrawon UCAC, Chyfeillion y Ddaear ac arbennigwr Iaith Yr Athro Colin Williams - yn dweud:
"Mae'r iaith Gymraeg yn wynebu bygythiadau o bob tu: toriadau yng nghyllideb S4C, y Cynulliad yn torri'r cofnod dwyieithog, a dyfodol addysg Gymraeg yn y brifddinas. Mae diffyg hawliau ieithyddol a statws swyddogol i'r iaith Gymraeg wrth wraidd y bygythiadau."
"Rydym yn croesawu ymdrechion y Llywodraeth i ddatblygu deddfwriaeth i gadarnhau sefyllfa'r Gymraeg. Fodd bynnag, ers cyhoeddi'r Mesur Iaith Gymraeg drafft eleni mae mudiadau, cyfreithwyr ac arbenigwyr, wedi bod yn unfryd eu barn nad yw'r Mesur ar ei ffurf bresennol yn cyflawni addewidion y Llywodraeth."
Bydd haid o fôr-ladron ifainc yn dilyn map trysor draw at bafiliwn Cyngor Ceredigion wrth fod Cymdeithas yr Iaith yn dod â'r frwydr am ddyfodol ysgolion Pentrefol Cymraeg i faes Eisteddfod yr Urdd heddiw (Dydd Llun, Mai 31ain).
Bydd y Gymdeithas yn portreadu swyddogion Cyngor Ceredigion yn fôr-ladron unllygeidiog sydd wedi adeiladu eu cestyll drudfawr eu hunain ar yr arfordir yn Aberystwyth ac Aberaeron ac yn awr yn ymosod ar cymunedau gwledig i geisio dwyn trysorau o drigolion lleol.
Esboniodd trefnydd y Gymdeithas yn Nyfed, Angharad Clwyd:
"Mae'r plant yn ymwisgo fel môr-ladron unllygeidiog i symboleiddio fod swyddogion Ceredigion o hyd yn gallu gweld un ateb yn unig, sef cau ein hysgolion a chanoli addysg. Mae bygythiad i o leiaf 15 o ysgolion pentrefol yng Ngheredigion, ac mae hyn yn rhan o broblem sy'n wir fygythiad i'n cymunedau gwledig Cymraeg trwy'r wlad."
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi cyhuddo Prif Weinidog Cymru o "adael plant mewn limbo" oherwydd y penderfyniad i wrthod gadael i Gyngor Caerdydd symud Ysgol Treganna i adeilad fwy o faint er mwyn darparu ar gyfer y galw cynyddol.
Dywedodd Ffred Ffransis, Llefarydd Addysg Cymdeithas yr Iaith:
"Mae'n hollol annheg fod yn rhaid i'r plant ddioddef oherwydd anallu gwleidyddion i ddyfeisio atebion cyfiawn i rai sy'n dymuno addysg Gymraeg ac i gymunedau lleol. Dylai pawb ddod at ei gilydd gyda'r nod o sicrhau ysgol gyfrwng Cymraeg ym mhob cymuned o Gaerdydd fel na ddaw pwysau gorlenwi yn y dyfodol."
"Mae'n warthus bod llawer o rieni Cymraeg a di-Gymraeg sydd am i'w plant dderbyn addysg Gymraeg yn cael eu gadael mewn limbo wrth fod un haen o lywodraeth yn beio'r llall. Mae'r sefyllfa hon yn cael ei hailadrodd mewn nifer o lefydd eraill yng Nghymru - megis Rhydaman - hefyd."
Dywedodd Nia Williams, sydd yn rhiant i blant yn Ysgol Treganna:
"Rydyn ni'n gandryll. Mae'r ysgol yn fwy na gorlawn. Mae'r Cynulliad yn cyfiawnhau'r anffafriaeth ieithyddol sy'n bodoli yng nghymuned Treganna. Mae adnoddau ac adeiladau'r ysgol yn annigonol i gwrdd ag anghenion addysgol."
Mae Cymdeithas yr Iaith yn benderfynol o gefnogi rhieni sydd am sicrhau a chryfhau addysg Gymraeg ym mhob rhan o Gymru, boed hynny yn ein pentrefi gwledig neu yn ein prifddinas.
Mae Aelod Seneddol Plaid Cymru, Jonathan Edwards wedi argymell cryfhau cynlluniau Llywodraeth Cymru am Fesur Iaith newydd mewn araith i ymgyrchwyr iaith.
Mae'r sylwadau yn dod yn sgil pryderon arbenigwyr ieithyddol, cyfreithwyr, a'r Llywydd Dafydd Elis-Thomas am y ddeddfwriaeth arfaethedig. Mae'r Mesur Iaith wedi derbyn beirniadaeth lem oddi wrth sawl cyfreithiwr a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg.
Mewn llythyr agored, fe ddywedodd 13 cyfreithiwr: "Yn ein barn ni, i raddau'n unig y mae'r Mesur hwn yn cyflawni'r amcanion a amlinellwyd yng nghytundeb Cymru'n Un. Ofnwn fod y Mesur yn greadur llai effeithiol nag y gallasai fod i ddylanwadu'n gadarnhaol ar yr hinsawdd ieithyddol yng Nghymru."
Cynhaliwyd ymgyrchwyr y rali i brotestio am ddiffyg presenoldeb hawliau a statws swyddogol yn y Mesur a hefyd pryderon ynglyn â dyfodol S4C.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi condemnio penderfyniad y Cynulliad i beidio â chyfieithu'r cofnod o drafodion yn y siambr i'r Gymraeg. Mae'r mudiad hefyd wedi rhybuddio y byddan nhw'n ymgynghori gyda chyfreithwyr yngl?n â her gyfreithiol
Mae'r mudiad yn cynnal protest tu allan i'r Senedd ar ddydd Sadwrn 22 Mai, fe ddywedodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg:
"Mae'r penderfyniad yn warthus. Mae'n dangos bod syniad y Cynulliad o ddwyieithrwydd yn sham: dyn nhw ddim yn trin yr iaith Gymraeg yn gyfartal. Bydd y Saesneg yr unig iaith swyddogol yn y Cynulliad oherwydd y penderfyniad - maen nhw'n gadael y Gymraeg ar yr ymylon. Pa obaith sydd gan y Gymraeg os nad yw'r gwleidyddion yn ei chymryd hi o ddifrif?
"Mae'n arweiniad gwael iawn i sefydliadau eraill hefyd - mae'n mynd i danseilio datblygiad yr iaith Gymraeg ymysg cyrff cyhoeddus a'r sector preifat. Dyna pam rydyn ni'n mynd i ymgynghori gyda chyfreithwyr i weld os gallwn ni herio penderfyniad."
Mewn ymateb i gyhoeddiad Cyngor Gwynedd i gau Ysgol y Parc dywed Ffred Ffransis, Llefarydd Addysg Cymdeithas yr Iaith:
"Mae'r atebion a argymhellir gan gynghorwyr presennol Gwynedd yn waeth na'r hyn oedd yn cael ei gynnig gan y cyn arweinyddiaeth yng Ngwynedd ac a wrthodwyd gan yr etholwyr yn yr etholiad diwethaf. Yr oedd y cyn arweinyddiaeth wedi rhoi sicrwydd am ddyfodol Ysgol y Parc. Nawr mae gyda ni arweinyddiaeth newydd sydd am danseilio cymuned fywiog Gymraeg. Mae hyd yn oed Cyngor Gwynedd am ddilyn y polisi negyddol yn hytrach na chreu polisiau llawn dychymyg i wneud yn fawr o'r asedau sydd gan y cymunedau. Mae hon yn frwydr derfynol dros ddyfodol ein cymunedau Cymraeg. Byddaf yn argymell i ranbarth Gwynedd o'r Gymdeithas bod cychwyn ymgyrch o ddwyn pwysau gweithredu uniongyrchol ar Gyngor Gwynedd."
Heddiw cyflwynodd hanner cant o fyfyrwyr a darlithwyr cyfrwng Cymraeg Siarter i Brifysgol Bangor oedd yn mynegi eu pryder am driniaeth y Gymraeg yn y sefydliad.
Daw hyn yn dilyn misoedd, os nad blynyddoedd, ansicr i'r Gymraeg yn y Brifysgol gyda gweld dirywiad mewn addysg Gymraeg, erydu ar weinyddiaeth ddwyieithog, a nifer o unigolion di-Gymraeg yn cael eu penodi i swyddi uwch yn y sefydliad.
Pen-llanw'r pryder oedd y bygythiad i gau pum adran sydd a 40% o fyfyrwyr cyfrwng Cymraeg y Brifysgol ynddynt, ynghyd a methiant y Brifysgol i hysbysebu swydd y Prifathro newydd fel un lle mae'r Gymraeg yn sgil angenrheidiol.
Mae bron i hanner o gynghorau Cymru yn methu darparu gwersi nofio yn y Gymraeg, hyd yn oed mewn ardaloedd ble mae nifer fawr o blant yn dysgu'r iaith, yn ôl ffigyrau a gasglwyd gan Gymdeithas yr Iaith Gymraeg.
Mae naw awdurdod lleol yng Nghymru yn darparu gwersi nofio trwy'r Saesneg yn unig, gan gynnwys Cyngor Sir Caerdydd, gyda chwe chyngor heb gofnodi'r data ynglyn â pha iaith cynhelir y gwersi.
Yn Sir Gâr, cyfaddefodd yr awdurdod lleol fod llai nag un y cant o wersi nofio - 10 gwers allan o 6,200 - oedd wedi ei ddarparu yn y Gymraeg ym mhwll nofio Rhydaman llynedd, er bod 62% o boblogaeth y dref a 50% o'r Sir yn siarad Cymraeg. Ym Mhowys, dysgwyd llai na dau y cant o'r gwersi yn y Gymraeg, mewn sir lle mae dros ugain y cant yn siarad yr iaith. Mae un plentyn yn bob pedwar yn derbyn addysg cyfrwng Cymraeg ar draws Cymru.
Dywedodd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg bod y sefyllfa yn un 'hurt' ac yn dangos yn glir pam bod angen hawliau cyfreithiol i wasanaethau yn Gymraeg.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi croesawu cyhoeddiad y strategaeth addysg cyfrwng Cymraeg a lansiwyd gan Lywodraeth Cymru.
Pwysleisiodd y mudiad y dylai'r Gymraeg fod yn sgil addysgol hanfodol i bob blentyn, a mynegant bryder am effaith asesu'r galw am addysg cyfrwng Gymraeg mewn ardaloedd lle mae mwyafrif yr ysgolion cynradd eisoes yn Gymraeg eu hiaith.
Dywedodd Cadeirydd Grwp Addysg Cymdeithas yr Iaith, Ffred Ffransis:
"Rwy'n croesawu'r ffaith bod strategaeth addysg Gymraeg cenedlaethol wedi'i gyhoeddi am y tro cyntaf yn ein hanes. Mae na elfennau positif yn y ddogfen, ond hoffwn ni wedi gweld cydnabyddiaeth o'r nod y dylai'r Gymraeg fod yn sgil addysgol hanfodol i bob disgybl - yn union fel y mae'r gallu i gyfathrebu'n Saesneg neu i ddefnyddio T.G. yn effeithiol yn sgiliau addysgol hanfodol.
Fe fydd aelodau o Gymdeithas yr Iaith yn gweithio i Boots yn wirfoddol yng Nghaerfyrddin am awr rhwng 12pm a 1pm dydd Iau'r 15fed o Ebrill. Eu gwaith bydd dosbarthu taflenni tu allan i'r siop yn hysbysu cwsmeriaid y cwmni nad oes ganddynt unrhyw ddiddordeb yn yr iaith Gymraeg na dealltwriaeth ohoni gan fod eu prif swyddfa yn Nottingham, Llundain.
Bydd eu fersiwn hwy o daflen Boots yn datgan:
"Mae ein difaterwch yn golygu bod ein cwsmeriaid yn teimlo mai iaith israddol yw'r Gymraeg drwy:
* Sicrhau mai Saesneg yw iaith pob siop yng Nghymru, sydd yn golygu
* taw Saesneg fydd iaith ein marchnata ac arwyddion dros dro
* fod y Gymraeg yn hollol annelwig yn ein canghennau
* sicrhau nad yw ein staff yn cael cyfle i ddysgu'r Gymraeg
* fod y cyhoeddiadau system sain yn uniaith Saesneg
Mae'n rhyddhad mawr i ni nad ydym wedi cael ein cynnwys yn y Mesur Iaith newydd a luniwyd gan Lywodraeth Cymru'n Un yn y Cynulliad. Mae hyn yn golygu gallwn barhau i ddarparu y lefel isaf posib o wasanaethau Cymraeg yn ein canghennau yng Nghymru. Yr ydym yn cynnig y gwasanaeth pitw hyn o ychydig arwyddion parhaol tocenistaidd, er mwyn dangos ein bod yn sensitif yn ddiwylliannol ac y dylech fod yn ddiolchgar amdano. Wedi'r cyfan mae pawb yng Nghymru yn deall Saesneg.
Gobeithio y byddwch yn parhau i gefnogi eich cangen lleol o Boots a'r sioe mae'r sector breifat yn ei wneud o'r Gymraeg."
Rai wythnosau yn ôl, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru drafft o'r Mesur Iaith maen nhw'n debygol o'i basio. Ar ôl ei ddarllen yn fanwl, mae'n glir mai deddf wan fydd hon, ac un sy'n torri'r addewidion a wnaeth Llywodraeth Cymru yn nogfen Cymru'n Un:
Ni fydd hawliau cyfreithiol i bobl defnyddio'r Gymraeg yn eu bywydau pob dydd;
Ydy'r gwleidyddion yn cofio Thomas Cook a Morrisons Caergybi? Ydyn nhw'n sylweddoli pa mor anodd yw trio defnyddio'r Gymraeg wrth ddelio gyda nifer helaeth o gyrff cyhoeddus? Yn hynod o sarhaus, yr unig hawl yn y mesur iaith yw hawl i gwmnïau mawrion ceisio osgoi unrhyw ofyniad am wasanaethau Cymraeg. Fodd bynnag, does dim hawl gan yr unigolyn i sicrhau bod nhw'n gallu defnyddio'r Gymraeg wrth ddefnyddio gwasanaethau.
Digwyddiadau:
Bydd dwy Rali yn cael eu cynnal er mwyn pwyso ar Llywodraeth y Cynulliad i gryfhau'r mesur.
Rali Caerdydd - Mai 22ain, 2010 - os hoffet ti helpu mewn unrhyw ffordd, tyrd i gyfarfod Rhanbarth Morgannwg-Gwent yng Nghlwb y Bont, Pontypridd NOS FAWRTH, EBRILL 27, 7-30PM
Rali Porthmadog - Mehefin 21, 2010 - os hoffet ti helpu mewn unrhyw ffordd, tyrd i gyfarfod Rhanbarth Gwynedd/Môn ar NOS FAWRTH, EBRILL 27, 7-30PM
Bydd llyfr newydd sydd yn esbonio hanes degawd o ymgyrchu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ar ddechrau mileniwm newydd yn cael ei lansio yng Nghaernarfon heddiw.
Sbardun cyhoeddi'r llyfr hwn oedd rhannu'r rhai o'r cannoedd o lythyrau a chardiau a dderbyniodd Osian Jones tra yn HMP Altcourse yn ystod Rhagfyr 2009 am ei ran yn ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.
Bydd y llyfr ar werth am £4.95 o siopau llyfr Cymraeg ar hyd a lled Cymru, neu o swyddfa Gogledd Cymdeithas yr Iaith, 10 Stryd y Plas, Caernarfon - 01286 662908
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi croesawu llythyr oddi wrth dros ddwsin o gyfreithwyr yn galw am fesur iaith cryfach heddiw (Dydd Iau, 18 Mawrth).
Dyweda'r cyfreithwyr yn eu llythyr agored: "Credwn fod angen datganiad clir a diamwys mewn deddf gwlad fod y Gymraeg yn iaith swyddogol yng Nghymru er mwyn gwireddu hynny, a hyd yn hyn, ni chafwyd datganiad o'r fath."
Ychwanega'r cyfreithwyr: "Nid yw gosod safonau ..., er gwaetha'r ffaith y bydd eu torri yn medru arwain at gosbau, gyfystyr â sefydlu hawliau i unigolion."
"Yn ein barn ni, i raddau'n unig y mae'r Mesur hwn yn cyflawni'r amcanion a amlinellwyd yng nghytundeb Cymru'n Un. Ofnwn fod y Mesur yn greadur llai effeithiol nag y gallasai fod i ddylanwadu'n gadarnhaol ar yr hinsawdd ieithyddol yng Nghymru."
Wrth ymateb i'r llythyr, dywedodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith:
"Rydym yn croesawu'r ffaith fod cyfreithwyr a bargyfreithwyr mor flaenllaw ac uchel eu parch yng Nghymru wedi dod ymlaen mewn modd mor gyhoeddus, yn galw ar i'r mesur iaith gael ei gryfhau'n sylweddol. Erbyn hyn, mae yna gonsensws ymysg arbenigwyr ieithyddol ac arbenigwyr cyfreithiol nad yw'r mesur yn ei ffurf bresennol yn gwireddu addewidion y Llywodraeth.
"Mae'n hynod arwyddocaol fod arbenigwyr ym maes y gyfraith yn codi'r cwestiwn am ddiffyg datganiad di-amwys sy'n rhoi statws swyddogol i'r iaith Gymraeg yng Nghymru. Mae cynnyws y llythyr yn profi hefyd nad yw'r mesur yn sefydlu hawliau Cymraeg i unigolion."
"Mae'r llythyr hwn yn cael ei gyhoeddi ar gyfnod holl bwysig, ac mae'n arwydd o'r ffaith y gallai Llywodraeth Cymru wneud gymaint yn fwy i gryfhau cynnwys y mesur er lles pawb o bobl Cymru. Fe fydd y llythyr hwn yn rhoi llawer o bwysau arnynt i gwestiynu yr addewidion y maent yn honni eu bod wedi eu gwireddu. Bydd rhaid aros i weld a oes gan y weinyddiaeth Llafur-Plaid Cymru yr ewyllys gwleidyddol i'w gryfhau."
Mae Llywodraeth Cymru 'wedi torri ei haddewidion' ac yn trio 'camarwain y cyhoedd' gyda'i mesur iaith Gymraeg, yn ôl cwyn swyddogol gan Cymdeithas yr Iaith Gymraeg i'r Prif Weinidog.
Mewn llythyr at Carwyn Jones, bydd yr ymgyrchwyr yn honni fod datganiadau gan y llywodraeth am y mesur iaith ddydd Iau diwethaf yn 'gamarweiniol tu hwnt'. Honna'r gr?p ymgyrchu bod llywodraeth y Cynulliad wedi camarwain y cyhoedd wrth hawlio bod y mesur yn arwain at hawliau i wasanaethau Cymraeg a chadarnhau statws swyddogol i'r Gymraeg.
Addawodd Llywodraeth Llafur-Plaid Cymru yn nogfen Cymru'n Un y byddent yn cadarnhau "statws swyddogol ar gyfer y Gymraeg a'r Saesneg, hawliau ieithyddol ...", ond mae'r ffaith nad yw'r mesur yn delifro ar yr addewidion hyn i bobl Cymru wedi cythruddo Cymdeithas yr Iaith.
Mae'r mudiad hefyd wedi lansio deiseb ar http://deiseb.cymdeithas.org sydd yn galw ar y llywodraeth i gadw at ei haddewidion.
Yn siarad ar ôl adolygiad Cymdeithas yr Iaith o'r mesur iaith, dywedodd Cadeirydd y Gymdeithas Menna Machreth:
"Mae ein haelodau'n gandryll gyda Llywodraeth glymbleidiol oherwydd ei bod hi wedi torri ei haddewidion a thrio camarwain y cyhoedd wrth ddefnyddio rhethreg hawliau. Does dim hawliau, na statws swyddogol i'r Gymraeg yn y mesur. Yn barod rydyn ni'n ymwybodol o'r ffaith fod arbenigwyr ym maes y gyfraith yn anniddig ynglyn â honiad y Llywodraeth fod y mesur yn datgan fod gan y Gymraeg statws swyddogol. Yr unig hawl sydd yn y mesur yw'r hawl i gyrff a chwmniau herio unrhyw ofyniad i ddarparu gwasanaethau yn y Gymraeg. Mae'n gwbl warthus."
Mae Radio Ceredigion wedi'i gwerthu i Town and Country Broadcasting gan y Tindle Newspaper Group. Bwriad y cwmni yw cau y stiwdios yn Aberystwyth a Felinfach a symud i Arberth, cartref stiwdios Radio Sir Benfro a Sir Gâr.
Dywed Angharad Clwyd, Cadeirydd Rhanbarth Ceredigion:
"Mae'n achos pryder mawr i ni fel mudiad sydd wedi bod yn ymgyrchu dros y blynyddoedd diwethaf yn erbyn diffyg darpariaeth Cymraeg 'Radio Sir Gâr' i glywed fod y cwmni wedi prynu Radio Ceredigion. Bu ymgyrchu di-flino gan y Gymdeithas yn erbyn Radio Sir Gar rhai blynyddoedd yn ôl, a oedd yn cynnwys lobio, cynnal protestiadau a ddaeth i ben llanw gyda charchariad Gwenno Teifi yn Chwefror 2006. Ac er gwaethaf hyn mae darpariaeth Gymraeg y cwmni bellach wedi lleihau gyda Rhaglen Gymraeg yr hwyr yn ddwy awr yn hytrach na thair.
Mewn ymateb i gynlluniau arfaethedig Awdurdod Addysg Ceredigion i gau chwech o ysgolion cynradd yn ardal Llandysul ac Ysgol Uwchradd Dyffryn Teifi, mae rhieni pedwar o'r ysgolion wedi llunio deisebau a fydd yn cael eu cyflwyno tu allan i brif adeilad y Cyngor ym Mhenmorfa heddiw (Dydd Mercher, 3ydd Mawrth, 4pm).
Dywed Angharad Clwyd, Trefnydd Dyfed Cymdeithas yr Iaith a rhiant yn Ysgol Llandysul:
" Mae yna wrthwynebiad cryf yn yr ardaloedd yma i gynlluniau'r Cyngor Sir i gau ysgolion pentrefol yr ardal a chreu un Ysgol 3-19 oed. Gwelir maint y gwrthwynebiad yn y nifer o bobl sydd wedi arwyddo'r deisebau, gyda dros 200 o rieni ac aelodau o gymunedau Capel Cynon a Coed y Bryn a dros 120 o Aberbanc wedi arwyddo'r deisebau a dros 130 o rieni wedi arwyddo deiseb Ysgol Gynradd Llandysul."
Methodd y cyn Prif Weinidog Rhodri Morgan gwrdd ag unrhyw fudiad gwirfoddol yn ystod y broses o drosglwyddo pwerau iaith i'r Cynulliad, er ei fod yn ddigon bodlon cwrdd â busnesau mawrion, mae dogfennau a ryddhawyd o dan y ddeddf rhyddid gwybodaeth wedi dangos.
Yn ôl y wybodaeth a ddatguddiwyd gan Gymdeithas yr Iaith Gymraeg, yn ystod y trafodaethau ar y gorchymyn, mewn cyfres o 10 cyfarfod, cyfarfu'r cyn-Brif Weinidog Rhodri Morgan â sawl busnes mawr, ond dim un mudiad Cymraeg gwirfoddol yn cynrychioli siaradwyr neu ddefnyddwyr yr iaith. Mewn un cyfarfod yn Nhachwedd 2008, cyfarfu Rhodri Morgan ag 11 cwmni a chorff cynrychioladol gan gynnwys Tesco, BT, y CBI a Nwy Prydain yn ogystal â Bwrdd yr Iaith.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi gofyn am eglurhad wrth y Comisiynydd Hawliau Dynol am ei sylwadau yngl?n â'r iaith Gymraeg, ar ôl iddi ddweud mewn cyfweliad nad oedd gan 'y Comisiwn Cydraddoldeb ddim cyfrifoldeb dros yr iaith Gymraeg'.
Fe ddywedodd y Comisiynydd newydd mewn cyfweliad gyda'r cylchgrawn Golwg: "Does gan y Comisiwn Cydraddoldeb ddim cyfrifoldeb dros yr iaith Gymraeg ond mae trafodaethau cadarnhaol wastad wedi bod rhwng y Comisiwn a'r Bwrdd [yr Iaith Gymraeg]."
Yn 2007 ceisiodd Thomas Cook wahardd eu staff rhag siarad Cymraeg yn y gwaith. Roedd camau rhagweithiol y Comisiwn Cydraddoldeb Hil, un o ragflaenyddion y Comisiwn, yn hollbwysig wrth sicrhau newid ym mholisi'r cwmni a sicrhau bod gan weithwyr yn y cwmni amddiffyniadau cryfach wrth ddefnyddio'r Gymraeg.
Fe fydd Debbie (ar ran y cwmni Debenhams) yn dod i Gaerfyrddin yfory, dydd Mercher 17eg o Chwefror, cyn agoriad swyddogol ei siop fawr crand yn y pasg. Bydd Debbie (sydd yn cael ei chwarae gan Llinos Roberts, aelod o Gymdeithas yr Iaith) yn annerch pobl Caerfyrddin am 2pm tu fas i'r farchnad yng Nghaerfyrddin, cyn mynd ymlaen i ddosbarthu taflenni yng nghanol y dref yn gwahodd pobl i'r siop ac yna yn mynd ymlaen a llythyr caru at Mark James prif weithredwr Cyngor Sir Gar.
Yn ei haraith fe fydd Debbie yn dweud:
"We were told at headquarters that you had your own cute little language called Welsh - I didn't know that it was so widely spoken.. very old apparently? ohh, I can hear it everywhere around me here. It's popular innit? Cymraeg it's called innit? Apparently, it's widely spoken in Carmarthenshire-more so than in any other county in Wales, but there we go - sooo many languages in this big world of ours. We do try to be sensitive to these little differences at Debenhams - we've got some ethical policies or whatever, but we're so lucky we've got the English language that everyone can understand - even you - yeah, and that's why were throwing in a little smattering of Welsh into our fab new store - just to keep you Welshies happy!. What? did I hear someone say that Welsh should have equal status to English? hey! You're having me on aint you? What? Welsh signs everywhere? Oh no my darlings, that wouldn?t be possible-it would cost far,far too much! We only made 95.1 million pounds in profit last year wiv it being the recession and all, oh we are struggling babes!"
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi mynegi pryderon am y proses penodi Is-ganghellor nesaf Prifysgol Bangor gan na ddatgelwyd y gallu i siarad Cymraeg fel sgil dymunol yn yr hysbyseb swydd.
Yn yr hysbyseb mae'r brifysgol yn datgelu: "Rhaid i ymgeiswyr allu gwerthfawrogi a gweithio'n gadarnhaol o fewn yr amgylchedd dwyieithog y mae'r Brifysgol yn gweithredu ynddo.", ond heb sôn am ddysgu na siarad y Gymraeg.
Yn siarad o Fangor, dywedodd Is-gadeirydd Cymdeithas yr Iaith, Rhys Llwyd:
"Mae'n bwysig bod yr Is-ganghellor newydd yn gallu siarad Cymraeg; mae agwedd bositif tuag at y Gymraeg yn hanfodol. Mae rhaid i'r person newydd gael ymwybyddiaeth a phrofiad o weithio yn y cyd-destun Cymreig ac yn benodol ym maes datblygu addysg Gymraeg."
Bydd aelodau Cymdeithas yr Iaith yn ymgasglu heddiw (Dydd Mercher, 10fed o Chwefror) ym Mae Caerdydd wrth i bwerau dros yr iaith Gymraeg cael eu trosglwyddo o Lundain i Gymru.
Er bod y mudiad yn anhapus gyda gwendidau cynlluniau'r llywodraeth, mae'r ymgyrchwyr yn dod i Fae Caerdydd i gydnabod pwysigrwydd y diwrnod yn hanes Cymru. Mae'r mudiad wedi bod yn ymgyrchu ers 1999 am Ddeddf Iaith newydd; wrth alw am fesur iaith sy'n cynnwys tri pheth: Statws swyddogol i'r iaith Gymraeg, hawliau statudol i bobl Cymru i'r iaith Gymraeg, a Chomisiynydd Iaith a fydd â'r grym i reoleiddio'r mesur.
Yn siarad cyn y protest, dywedodd Bethan Williams, Cadeirydd Gr?p Deddf Iaith Cymdeithas yr Iaith:
"Yn sgil trosglwyddo bwerau, dylai gwleidyddion Cymru ddeall bod dyletswydd mawr arnyn nhw nawr i ddeddfu er mwyn gwella sefyllfa'n hiaith, sydd yn etifeddiaeth i bawb.
Mae ymgyrchwyr iaith Gymraeg wedi rhybuddio y byddai cynlluniau i gau chweched dosbarth ysgolion yn Rhondda Cynon Taf yn "lladd y Gymraeg" yn y sir.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi ysgrifennu at y Gweinidog Addysg ac AC Rhondda Leighton Andrews yn gofyn iddo wrthod opsiynau sydd wedi eu hargymell gan y cyngor i gau ysgolion a sefydlu colegau dwyieithog yn lle.
O dan y cynlluniau, caeiff y chweched dosbarth (blynyddoedd 12 a 13) yn ysgolion Y Cymer, Garth Olwg, Rhydywaun a Llanhari. Hefyd, rhybuddiodd y Gymdeithas am 'protestiadau cryf' yn erbyn y cynllun os nad yw'r cyngor a Llywodraeth Cymru yn newid eu meddwl.
Mae'n debyg mai ym Mhabell Lên yr Eisteddfod Genedlaethol y clywais i Hywel Teifi Edwards yn darlithio gyntaf a chredaf mai 'Baich y Beirdd ' oedd testun y ddarlith honno. Soniai am feirdd Oes Victoria yn ceisio byw yng nghanol Philistiaeth y cyfnod hwnnw. Rhwng cael eu dibrisio, ac oherwydd holl dylanwad gormesol yr Ymerodraeth Brydeinig arnynt does ryfedd i gynifer ohonynt droi at y ddiod gadarn am gysur. Ond roedd hi'n amlwg fod gan Hywel Teifi feddwl mawr ohonynt ac y byddai wedi mwynhau treulio amser yn eu cwmni.
Nodwedd o'r ddarlith honno oedd i'r cyflwynydd fynd ymlaen i siarad ymhell dros yr amser oedd wedi ei benodi ar ei gyfer. Dydw i ddim yn meddwl fod y gwrandawyr yn y Babell Lên yn poeni rhyw lawer am hyn ar y pryd. Roedd chwerthin uchel y gynulleidfa yn brawf o ddifyrrwch y ddarlith. A thros y blynyddoedd fe ddeuwn i ddeall nad oedd gormes amser yn un o'r pethau y byddai Hywel Teifi yn talu gormod o sylw iddo, yn enwedig pan oedd hi'n fater o areithio neu ddarlithio o flaen torf o bobl.
Erbyn i mi fynd i weithio i Abertawe roedd Hywel Teifi wedi cyhoeddi ei gyfrol fawr 'G?yl Gwalia' ar hanes yr Eisteddfod Genedlaethol yn Oes Victoria. Fo, yn fwy na neb, drwy gyfrwng y llyfr hwn, a'i gyfrolau eraill, fyddai yn tynnu ein sylw at effaith andwyol Brad y Llyfrau Gleision arnom fel Cymry. Nid ei fod ef ei hun wedi dioddef yr un iot oddi wrth y taeogrwydd cynhenid Cymreig. Treuliodd oes gyfan yn taranau yn ei erbyn.
Yn Abertawe fe'i clywais yn darlithio mewn dosbarth nos unwaith. Credaf fod chwaer Gwenallt yn aelod o'i ddosbarth hwnnw a bu ei brawd yn ddylanwad mawr ar Hywel Teifi. Roedd y ddau yn perthyn i'w gilydd. Bu'n wael iawn, iawn tua'r cyfnod hwn a mawr oedd y gofid amdano. Roedd ei waeledd yn bwrw cysgod nid yn unig tros ardal Abertawe lle roedd yn gweithio, a'i gartref yn Llangennech, ond Cymru gyfan. Erbyn hynny roedd wedi bod yn ymgeisydd seneddol dros Blaid Cymru ddwywaith a gwasanaethai fel Cynghorydd Sir a'r Gyngor Sir Dyfed. Byddem yn lobio'r Cynghorau Sir yn aml yn y dyddiau hynny un a'i ar fater Corff Datblygu Addysg Gymraeg neu Ddeddf Eiddo. A chofiaf un o gyfieithwyr Cyngor Dyfed yn dweud wrthym gymaint oedd dylanwad Hywel Teifi ar y cynghorwyr eraill. Ef oedd yn rhoi arweiniad o ran siarad Cymraeg ar y Cyngor, ac yn hynny o beth yr oedd yn fwy cyfrifol na neb am ei Gymreigio.
Mae Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi talu teyrnged i Hywel Teifi Edwards, a fu farw ddoe, yn canmol ei gyfraniad enfawr at Gymru a'r iaith Gymraeg.
Fe ddywedodd Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg Menna Machreth:
"Credaf fod pawb yng Nghymru oedd yn rhannu'r un weledigaeth a'r un gwerthoedd a Hywel Teifi yn galaru heddiw, ond ar yr un pryd yn gwerthfawrogi ei gyfraniad aruthrol i fywyd y genedl."
"Bu ei gyfraniad i fywyd gwleidyddol a bywyd diwylliannol Cymru yn gwbl anhepgor. Fe fydd aelodau Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn gweld ei golli yn fawr iawn. Bu iddo siarad mewn nifer fawr o'n raliau a'n cyfarfodydd cyhoeddus."
"Y tro olaf iddo wneud hynny oedd ddiwedd Mai y tu allan i'r Cynulliad Cenedlaethol mewn rali oedd yn galw am yr hawl i Gymru gael y pwerau i greu Mesur Iaith cyflawn. Fel ar bob tro arall cawsom ganddo araith danbaid a chyrhaeddgar oedd yn ysbrydoliaeth fawr i'r dorf o'i flaen."
Dim ond 11% o'r Gweision Sifil ym mhencadlys Llywodraeth Cymru sydd yn siaradwyr Cymraeg, mae ystadegau a ddarganfuwyd gan Gymdeithas yr Iaith Gymraeg yn ei datgelu.
Heddiw, dim ond 317 o siaradwyr Cymraeg sydd yn gweithio ym mhrif swyddfa Llywodraeth Cymru, ym Mharc Cathays, Caerdydd mas o gyfanswm o 2,688 - un deg un y cant. Mae hynny tua hanner y canran sy'n siarad yr iaith ymysg poblogaeth Cymru gyfan.
Mae ystadegau hefyd yn dangos fod y canran o weithwyr Llywodraeth Cymru sydd yn dysgu Cymraeg wedi haneru dros y chwe mlynedd diwethaf. Yn 2003 roedd 7.5% o weision sifil yn Llywodraeth Cymru yn dysgu Cymraeg, erbyn heddiw, mae'r ffigwr wedi cwympo lawr i 3% yn unig.
Yn ymateb i'r ffigyrau a ddatgelwyd yn sgil cais rhyddid gwybodaeth gan Gymdeithas yr Iaith, fe ddywedodd y Cadeirydd, Menna Machreth:
"Er bod y llywodraeth yn gwneud ambell i beth da i hybu'r iaith, mae'r ffigyrau ynglyn â phencadlys Llywodraeth Cymru yn siomedig. Ar hyn o bryd, mae'r Gymraeg yn cael ei thrin fel rhywbeth ychwanegol, dymunol yn hytrach na chael ei hystyried fel cyfrwng hanfodol yng ngweithrediad y sefydliad."
"Mae'r Llywodraeth yn dweud eu bod nhw eisiau creu Cymru Ddwyieithog - mae 'na ddyletswydd arbennig arnyn nhw felly i ddangos arweiniad da. Yn ogystal, mae'n hollbwysig bod swyddogion y Llywodraeth yn deall materion ieithyddol ac yn gallu gwasanaethu'r cyhoedd yn y ddwy iaith."
Ymddengys bod y Cyngor Sir a'r ymgynghorwyr eisoes wedi rhoi eu bryd ar ysgolion ardal mawr 3-19 oed yn ardaloedd Llandysul a Thregaron, a'u bod yn rhoi'r cyfrifoldeb a'r baich o gyfiawnhau opsiynau eraill yn nwylo'r rhieni a llywodraethwyr. Gallai'r cynllun arwain at gau nifer fawr o ysgolion pentref a hyd yn oed ysgol gynradd Llandysul ei hun.
Meddai Angharad Clwyd, sy'n Gadeirydd Rhanbarth Ceredigion o Gymdeithas yr Iaith ac yn rhiant yn ysgol gynradd Llandysul:
"Byddai'n eironig pe byddai'r ysgolion cyfrwng Cymraeg, Ysgol Dyffryn Teifi a Thregaron, yn gyfrifol am ddinistrio'r cymunedau Cymraeg sydd wedi darparu eu disgyblion dros y genhedlaeth ddiwethaf. Dylai'r broses hon fod yn ddadansoddiad agored o'r holl opsiynau sydd ar gael, gan gynnwys yr opsiwn mwy blaengar o fath newydd o ffederasiwn rhwng Ysgolion Dyffryn Teifi ac Ysgol Uwchradd Tregaron â'r ysgolion sy'n eu bwydo. Byddai hyn yn creu uned addysgol gref ond byddai hefyd yn sicrhau y gellid cynnal presenoldeb yn yr holl gymunedau. Cyfrifoldeb yr ymgynghorwyr yw hi i gyflwyno manylion goblygiadau'r opsiwn hwn yn ogystal â modelau eraill posibl, yn hytrach na disgwyl i rieni a llywodraethwyr, nad ydynt yn cael eu talu i gwblhau'r gwaith, wneud hynny, fel awgrymwyd mewn cyfarfod cyhoeddus."
Bydd ymgyrchydd iaith yn cael ei rhyddhau o garchar yn Lerpwl heddiw (Dydd Mawrth, Rhagfyr 8) ar ôl iddo brotestio yn erbyn diffyg gwasanaethau Cymraeg siopau mawrion y stryd fawr yng ngogledd Cymru.
Cyn iddo adael y carchar, fe rybuddiodd Mr Jones y 'gallai'r degawd nesaf gweld dinistriad y Gymraeg fel iaith gymunedol' os nad oedd newidiadau mawr yn y gyfraith i 'adael yr iaith fyw'. Disgwylir y bydd torf o gefnogwyr yng Ngorsaf Trên Bangor i'w groesawu yn ôl i'r wlad.
Carcharwyd Osian Jones, 32 mlwydd oed o Ddyffryn Nantlle am 28 diwrnod ar ddiwedd mis Tachwedd - y ddedfryd hiraf i actifydd Cymraeg ers 1991. Fe beintiodd e sloganau ar siopau Boots a Superdrug yng Nghaernarfon, Bangor a Llangefni.
Mewn ymateb i gynlluniau arfaethedig Awdurdod Addysg Ceredigion i gau chwech o ysgolion cynradd yn ardal Llandysul ac Ysgol Uwchradd Dyffryn Teifi, mae rhieni pedwar o'r ysgolion wedi llunio deisebau a fydd yn cael eu cyflwyno tu allan i brif adeilad y Cyngor ym Mhenmorfa heddiw (Dydd Mercher, 3ydd Mawrth, 4pm).